در حال بار گذاری
امروز: سه شنبه ۱۵ آذر ۱۴۰۱

گزارش استانی > گوزن زرد ايراني در تکاپوي زندگي

گروه گزارش: گوزن زرد ايراني در جوار درياچه اروميه طي سال‌هاي اخير روزهاي سخت و پرتلاطمي داشته و با تغذيه از سرشاخه درختان و پوشش گياهي علفي منطقه که به برکت بارش فراوان باران سر از خاک برآورده‌اند مسير پر فراز و نشيب زندگي را طي مي‌کند.

    گروه گزارش: گوزن زرد ايراني در جوار درياچه اروميه طي سال‌هاي اخير روزهاي سخت و پرتلاطمي داشته و با تغذيه از سرشاخه درختان و پوشش گياهي علفي منطقه که به برکت بارش فراوان باران سر از خاک برآورده‌اند مسير پر فراز و نشيب زندگي را طي مي‌کند. 
    جزيره اشک درياچه اروميه يکي از مهمترين زيستگاه‌هاي گونه کمياب گوزن زرد ايراني تلقي مي‌شود که بخاطر دسترسي دشوار شکارچيان، به مکاني امن براي اين جاندار تبديل شده‌ تا اين گونه، از گزند انقراض در امان بماند.علاوه بر اين شرايط جغرافيايي خاص زيستگاه اين گونه منحصر بفرد، تلاش‌هاي سازمان حفاظت محيط زيست کشور نيز براي حفاظت از اين گونه ادامه دارد و اقدامات مضاعفي براي صيانت و مراقبت از آن در دست انجام است.
    با حرکت در مسير جاده شهيد کلانتري و جنوب درياچه اروميه به رغم عمق کم اما هنوز با قايق‌ در عرض 2 ساعت به سواحل جزيره اشک زيستگاه خاص گوزن ايراني در ميان پهنه پنج هزار و 700 کيلومتري درياچه اروميه مي‌رسيد.محصور شدن جزيره اشک در ميان برخي صخره‌هاي نمکي پنهان در زير لايه‌هاي باتلاقي (قبلا آب بوده است) موجب شده تا به جز معدود محيط باناني که هر روز براي نظارت به جزيره سفر مي‌کنند، کسي دسترسي به اين جزيره نداشته باشد.کام حيات وحش جزيره اشک اروميه از جمله 25 راس گوزن زرد خالدار ايراني، قوچ و ميش ارمني و ساير پستانداران آن پيش‌تر با يک چشمه آب موجود شيرين مي‌شد ولي اين روزها براي اينکه کم آبي آنها را دچار مشکل نکند با همت محيط زيست و محيط بانان سطوح آبگيري براي جمع آوري آب‌هاي سطحي و باران در اين زيست بوم ساخته و نصب شده و منابع آبي پلي اتيلني نيز براي نگهداري آب‌هاي موجود به جزيره منتقل شده‌ است.6 آب انبار هم براي حفاظت از جانداران و حيات وحش منطقه در نقاط مختلف اين جزيره کوچک و زيباي 2 هزار و 300 هکتاري ايجاد شده تا حيوانات به راحتي به آب دسترسي داشته باشند.پوشش گياهي جزيره اشک مشابه جنگل‌هاي زاگرس است و درختچه‌هاي بادام وحشي و درختان پسته را به وفور مي‌شود در همه جاي اين مکان آرام و زيبا مشاهده کرد.
    گوزن زرد ايراني در اين زيست بوم امن بعد از هفت يا هشت سال روزهاي سخت و پرتلاطم کم آبي، اين روزها مشکلي از بابت آب و غذا ندارد و تغذيه از سرشاخه درختان و پوشش گياهي علفي منطقه که اين روزها به برکت بارش‌هاي فراوان سر از خاک برآورده‌اند مسير زندگي را براي اين پستاندار منحصر به فرد هموار کرده‌ است.بر اساس اظهارات کارشناسان اداره کل حفاظت محيط زيست آذربايجان‌غربي و مشاهدات ميداني ، به هم چسبيدن جزاير 9 گانه درياچه اروميه از جمله اشک، اسپير، آرزو و کبودان در اثر کم آبي در دهه اخير، ورود گونه‌هاي گوشتخوار به داخل جزيره اشک، کاهش قابل ملاحظه دبي آب چشمه‌هاي جزيره اشک، نبود امکانات و نيروي متخصص کافي در جهت حفاظت اين گونه جانوري، زندگي گوزن زرد ايراني را در اين زيست بوم به خطر انداخته و هر روز بيش از روز قبل گله 166 راسي آن رو به کاهش گذاشته است.
    کاهش آمار گوزن زرد ايراني خالدار در پارک ملي درياچه اروميه از 255 راس در سال 1392 به 166 راس در سال 1394 و به 55 راس در سال 1399 و 25 راس در حال حاضر نياز به احياي درياچه و به دنبال آن جزيره اشک به عنوان يک مکان امن که شباهت بسياري نيز به شرايط جنگ‌هاي زاگرس داشت، را صد چندان کرده است.ورود قوچ و ميش ارمني به جزيره اشک پارک ملي درياچه اروميه به سبب کم آبي و اتصال جزاير به يکديگر به عنوان رقيب غذايي گوزن زرد ايراني نيز موجب شد تا ميزان دسترسي به غذا براي گوزن زرد کاهش يابد.
    با ورود قوچ و ميش به اين جزيره، حيوانات گوشتخواري چون پلنگ، گرگ و روباه نيز وارد اين زيست بوم شدند و حيات اين جاندار در معرض انقراض قرار گرفت.اين موضوع مسوولان زيست محيطي استان را بر آن داشت تا براي حفاظت از اين گونه منحصر به فرد اقدامات اساسي را طرح ريزي و اجرا کنند تا حيات وحش در حال زيست در پارک ملي درياچه اروميه از آسيب‌هاي بيشتر در امان بمانند.
    افزايش آب درياچه اروميه راهکاري براي تامين امنيت زيستي حيات وحش
    مديرکل حفاظت محيط زيست آذربايجان‌غربي با بيان اينکه افزايش سطح آب درياچه اروميه راهکاري براي رفع اين مشکلات زيستي است، گفت: افزايش زاد و ولد در اين زيست بوم ارتباط مستقيمي با احياي درياچه دارد.
    سعيد شهند با بيان اينکه در سال‌هاي اخير وصل شدن جزاير به همديگر موجب ورود گونه‌هاي مهاجم شده‌ است، افزود: برنامه مديريت براي گوزن زرد در اين راستا در اروميه اجرا مي‌شود.وي اظهار کرد: زنده گيري پلنگ موجود در جزيره و تعديل گوشتخواران که در اثر کاهش آب از ساير مناطق و جزاير وارد جزيره اشک شده بودند، جزو برنامه‌هاي محيط زيست است.
    شهند افزود: هم اکنون پنج نوع پستاندار در پارک ملي درياچه اروميه زندگي مي‌کنند از جمله قوچ و ميش به تعداد يک هزار و 400 راس، گوزن زرد ايراني به تعداد ?? راس، روباه، شغال و پلنگ؛ که بيشتر در جزيره کبودان هستند و اتصال جزاير موجب شد تعدادي به جزيره اشک وارد شوند که رقيب غذايي گوزن هستند.
    برنامه عمل ملي حفاظت از گوزن زرد اقدامي ويژه براي حفاظت از اين گونه
    در 2 دهه اخير جزيره اشک در پارک ملي درياچه اروميه به عنوان امن ترين زيستگاه گوزن زرد ايراني در سطح جهان، با بروز کم آبي در پهنه پنج هزار و 700 کيلومتري اين پهنه آبي ديگر براي اين موجود نادر امن نبود و تدوين برنامه‌اي براي مديريت زيستگاه آن نيازمند تصميم فوري از سوي مسوولان امر بود.در اين راستا برنامه ملي حفاظت از گوزن زرد ايراني در راستاي حراست از اين گونه در حال انقراض در سال 1396 در استان به اجرا در آمد که گامي طلايي و اقدامي اثر گذار در اين راستا تلقي مي‌شود.
    رييس اداره نظارت برحيات وحش اداره کل حفاظت محيط زيست آذربايجان غربي با بيان اينکه برنامه عمل ملي حفاظت از گوزن زرد اقدامي ويژه براي صيانت از اين گونه منحصر به فرد محسوب مي‌شود، گفت: اين برنامه در پنج سال اخير در استان به اجرا در آمده  و داراي چندين وظيفه است که وظايف تعريف شده مهمتر در اولويت قرار گرفته‌اند.اميد يوسفي افزود: در اين برنامه براي نجات گوزن زرد اقدامات داخل زيستگاهي و خارج زيستگاهي تهيه و تدوين شده و تمامي اقدامات اين اداره کل براي گوزن زرد در برنامه عمل ملي پيش بيني شده‌است.وي اضافه کرد: در راستاي حفاظت از گوزن زرد ايراني افزايش ظرفيت آب انبارهاي جزيره اشک از 300 تا 350 هزار ليتر به 500 هزار ليتر جزو اقداماتي بوده که سال‌هاي گذشته انجام شده است.
    اين کارشناس با بيان اينکه در سال‌هاي اخير در راستاي حفاظت از اين گونه منحصر بفرد 35 قلاده از حيات وحش مهاجم در جزيره اشک زنده گيري و از اين مکان خارج شده‌ است، افزود: هم اکنون با ايجاد سطوح آبگير برف و آب در جزاير در داخل مخزن‌هاي پلي اتيلني جمع مي‌شود تا در مواقع مورد نياز مورد استفاده حيات وحش باشد.
    يوسفي با اشاره به اينکه در جزاير اسپير، آرزو و اشک اين آبگيرها مورد استفاده حيات وحش است، گفت: طي آخرين سرشماري در سال 1399 حدود 25 راس گوزن زرد در جزيره زيست مي‌کنند.  وي اظهار کرد: با خشک شدن درياچه در همه بخش‌هاي اکوسيستم آبي تغييرات چشمگيري رخ مي‌دهد و در اين بخش هم اين تغييرات رخ داده‌ است.
    انتقال 6 راس گوزن زرد ايراني به پارک ملي درياچه اروميه از ساري
    بر اساس گفته‌هاي کارشناسان حيات وحش استان آذربايجان‌غربي در سراسر دنيا و به طور کل 2 گونه گوزن زرد وجود دارد، گوزن زرد ايراني و گوزن زرد اروپايي، گوزن زرد ايراني گونه خاصي است که فقط در ايران زندگي مي‌کند و هر دو تقريبا شبيه يکديگر هستند.هر چند تعدادي از پژوهشگران اخيرا به اين نتيجه رسيده‌اند که اين دو گونه به قدري با يکديگر تفاوت دارند که مي‌شود آنها را از همديگر تشخيص داد ولي آنان بر اين عقيده‌اند که گوزن زرد ايراني زير شاخه‌اي از گوزن زرد اروپايي است که از نظر جثه و هيکل بزرگتر است و تفاوتي نيز از نظر شاخ و رنگ دارند.
    مديرکل حفاظت محيط زيست آذربايجان غربي گفت: تکثير گوزن زرد ايراني در زيستگاه هاي طبيعي پارک ملي درياچه اروميه در قالب برنامه عمل ملي حفاظت از گوزن زرد ايراني در دست اجرا است.سعيد شهند افزود: اين برنامه هم اکنون با انتقال ? راس گوزن زرد ايراني از دشت ناز ساري به رشکان اروميه در حال پيگيري بوده و علاوه بر تلاش براي تکثير گونه، جلوگيري از تقارب ژنتيکي مهمترين هدف از اين اقدام است.
    تقارب ژنتيکي از تهديدات گوزن زرد ايراني
    رييس اداره حيات وحش اداره کل حفاظت محيط زيست آذربايجان غربي گفت: تقارب ژنتيکي که به دليل خويشاوندي گوزنهاي زرد ايراني حاصل شده يکي از مهمترين عوامل تهديد زيستي براي اين گونه جانوري در پارک ملي درياچه اروميه است.
    اميد يوسفي افزود: به علت محدود بودن تعداد گوزن هاي زرد ايراني در جزيره اشک درياچه اروميه، تقارب ژنتيکي در اين منطقه موجب افزايش بيماري هاي ژنتيکي مي شود.وي با بيان اينکه گوزن زرد ايراني در خطر انقراض قرار دارد، تاکيد کرد: کاهش خلوص ژنتيکي و نيز کاهش مقاومت بدن حيوانات در مقابل سرما و برخي بيماري ها مهمترين علايم اين تهديد به شمار مي رود.وي راهکار حل اين مساله را انتقال چند راس گوزن زرد از دشت »ناز ساري« به پارک ملي عنوان کرد و گفت: اين اقدام ر دو مرحله انجام شد تا ميزان تهديد تقارب ژنتيکي را کاهش دهد.
    احداث مرکز تکثير گوزن زرد ايراني در شمال غرب کشور
    در راستاي صيانت از اين گونه در حال انقراض مراکز تکثير آن در نقاط مختلف کشور راه اندازي شده که مرکز تکثير گوزن زرد ايراني در شمال غرب نيز به تبعيت از مرکز تکثير در »دشت ناز« ساري در قالب برنامه عمل ملي گوزن زرد ايراني در محيط باني رشکان اروميه در بيش از 10 هکتار از سال 1399 در حال احداث است و تا کنون  2 فاز از سه فاز در نظر گرفته شده مورد استفاده قرار گرفته است.رييس اداره حيات وحش اداره کل محيط زيست آذربايجان‌غربي در اين باره گفت: در راستاي صيانت از اين گونه ارزشمند در حال انقراض با اجراي »برنامه عمل ملي حفاظت از گوزن زرد« در استان که در سال پنجم اجرايي است اقدامات ويژه اي انجام شده‌است.
    يوسفي اضافه کرد: يکي از اين اقدامات اساسي احداث مرکز تکثير گوزرن زرد ايراني در شمال غرب کشور در راستاي جلوگيري از انقراض اين گونه منحصر به فرد است که در سه فاز اجرايي در منطقه محيط باني رشکان اجرا مي‌شود.جزيره اشک يکي از جزاير 9 گانه پارک ملي درياچه اروميه است؛ اين جزيره به علت محصور شدن در ميان آب در پيش از 20 سال گذشته مهمترين و امن ترين محل براي زيست گوزن زرد انتخاب شده‌ است.در واقع براي اولين بار در سال 1356 تعداد 2 راس گوزن زرد از دشت ناز ساري به اين جزيره منتقل و پس از اينکه شرايط زيستگاهي جزيره براي حضور گونه مناسب تشخيص داده شد، در سال هاي بعد تعدادي ديگر نيز به اين زيستگاه اضافه گرديد.شرايط بسيار مناسب زيستگاهي از جمله امنيت غذايي، نبود عوامل بيماري زا، نبود دشمن طبيعي و ساير موارد باعث شد که جمعيت اين گونه در سال هاي بعد به بيش از 30 راس برسد و به همين دليل باعث شد که بسياري از کارشناسان جزيره اشک را بزرگ ترين و مناسب ترين زيستگاه طبيعي گوزن زرد (جمعيت وحشي) در کشور و حتي دنيا عنوان کنند؛ اين کار تا به آنجا موفق بود که حتي جهت کنترل جمعيت تعدادي زنده گيري و به ساير زيستگاه هاي مستعد کشور منتقل شد.
    به گزارش امانت به نقل از ايرنا،در سال‌هاي اخير با خشک شدن بخش وسيعي از پهنه آبي درياچه اروميه تهديدات کم آبي و کم غذايي در کنار ساير عوامل تهديد کننده موجب کاهش تعداد گوزن زرد در جزيره اشک اروميه شد.

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی