در حال بار گذاری
امروز: سه شنبه ۱۵ آذر ۱۴۰۱

گزارش استانی > آب‌هاي آتشفشاني درياچه اروميه را نجات مي‌دهد

گروه گزارش: بيش از 95 درصد درياچه اروميه خشک شده اين در حالي است که دولت سيزدهم براي احياي آن تلاش مي‌کند.

    گروه گزارش: بيش از 95 درصد درياچه اروميه خشک شده اين در حالي است که دولت سيزدهم براي احياي آن تلاش مي‌کند. 
    در اين ميان، برخي معتقدند که با استفاده از آب‌هاي آتشفشاني مي‌توان درياچه را نجات داد اما عده‌اي اعتقاد دارند که چنين آبي وجود ندارد و فقط بايد با آبياري قطره‌اي سطح درياچه را مرطوب نگه داشت. درياچه اروميه که زماني مانند پتويي فيروزه‌اي و پر چين از امواج به وسعتي نزديک به 6 هزار کيلومتر مربع ميان دو استان آذربايجان غربي و آذربايجان شرقي جلوه‌گري مي‌کرد، اکنون توري سفيد از نمک بر سر کشيده، درست است که تور سفيد نشانه سفيدبختي است اما براي اين درياچه، سياه بختي به همراه داشت چون همه شادابي خود را که از حجم زياد آب و حضور پرندگان مهاجر به دست مي آورد از دست داد و اکنون مانند دشتي تفت ديده به انتظار نشسته تا شايد قطره آبي به گلوي خشکيده‌اش برسد.
    بر اساس آخرين گزارش‌ها، اکنون بيش از 95 درصد درياچه اروميه خشک شده است. با روي کار آمدن دولت يازدهم، ستاد احياي درياچه اروميه تشکيل شد که اجراي بندهاي آن در راستاي احياي درياچه اروميه تا سال 1400 بيش از 15 هزار ميليارد تومان هزينه داشت اما آنطور که بايد موفق نبود. زماني هم که دولت سيزدهم روي کار آمد بر احياي درياچه تاکيد کرد و اجراي آن را جزو اولويت‌هاي خود قرار داد اما مساله مهم و تامل برانگيز اين است که آيا درياچه اروميه احيا مي‌شود که نظر کارشناسان در اين زمينه متفاوت است؛ برخي معتقدند که با استفاده از آب‌هاي آتشفشاني احياي اين درياچه ممکن است اما برخي معتقدند که چنين آبي در زير بستر درياچه وجود ندارد؛ بنابراين اميدي به احيا نيست و فقط بايد با آبياري قطره‌اي بستر درياچه را تر نگه داشت تا با وزش باد نمک به هوا بلند نشود.
    عضو هيأت مديره انجمن مهندسي سواحل و سازه‌هاي دريايي گفت: روند کاهشي سطح تراز آب درياچه اروميه از سال 1374 تاکنون بسيار شرايط ناگواري را رقم زده است و اکنون هم به رغم فعاليت‌هايي که ستاد احيا انجام داده بيش از 95 درصد سطح آب درياچه خشک شده است. شدت آسيب پذيري خشک‌زايي در درياچه اروميه بيشتر متوجه سواحل جنوبي، مرکزي، جنوب شرقي، جنوب غربي و بخش شمالي آن است و اين موضوع نشان مي‌دهد برنامه‌هاي ما نتوانسته به موقع براي درياچه اروميه موثر واقع شود.
    همايون خوشروان افزود: سال 1392 که مجري طرح تاثير عوامل ژئوديناميکي بر روي نوسانات سطح تراز آب درياي خزر بودم، پيشنهادي را مطرح و راهکارهايي را پيشنهاد دادم اما بنا به دلايل و ضرورت‌هايي در آن زمان در اولويت قرار نگرفت. پيشنهاد من استفاده از آب‌هاي آتشفشاني بود که زير بستر درياچه وجود دارد.
    وي اظهار داشت: زماني که ايجاد پل ميانگذر شهيد کلانتري ميان درياچه اروميه مطرح شده بود، يک شرکت ايتاليايي مطالعات ژئوفيزيکي آن را انجام داد. در نتايج اين مطالعات به وجود آب‌هاي آتشفشاني اشاره شده بود  يعني در اين گزارش‌ها آمده بود که (دياپيريسم) گنبدهاي نمکي تحت فشار گاز و سيالات آبي در زير سطح درياچه اروميه وجود دارد که منشاء آتشفشاني دارند و با اکتشاف اين مخازن ارزشمند، بهره برداري از منابع آبي آنها و تزريق اين آب به درون درياچه مي‌توان درياچه را خيلي سريع نجات داد اما در آن زمان اين پيشنهاد مورد استقبال قرار نگرفت و اکنون به نظر مي‌رسد تنها راهکار نجات درياچه اروميه استفاده از خاستگاه آب‌هاي آتشفشاني است که زير بستر درياچه اروميه قرار دارد.
    مطالعات يک شرکت ايتاليايي در راستاي ايجاد ميانگذر درياچه اروميه نشان مي‌دهد که آب‌هاي آتشفشاني زير بستر درياچه وجود دارد که مي‌توان از آنها براي احياي درياچه استفاده کردوي ادامه داد: در سال 1392 که به دنبال سرنخ‌هاي مهمي براي طرح پژوهشي تاثير نيروهاي ژئوديناميکي بر روي بستر درياچه و نوسانات ناشي از آن بودم، متوجه شدم درياچه اروميه قبل از آغاز دوره هلوسن و مقارن با آغاز آخرين عصر بين يخچالي در 12000 سال قبل همچنين در هلوسن مياني در 4000 سال قبل خشک شد و دوباره با تغيير شرايط آب و هوايي به بقاي خود ادامه داد؛ آنجا بود که متوجه شدم دوره‌هاي خشکسالي بلندمدت نه تنها درياچه اروميه بلکه درياي خزر را نيز در زمان مشابه تحت تاثير قرار داده و مجددا با شروع دوره‌هاي سيلابي سطح تراز آب آنها به حالت اول برگشت و افزايش يافت.
    خوشروان اظهار داشت: همچنين با مطالعاتي که بر روي پروفيل‌هاي لرزه‌اي بستر درياچه اروميه انجام دادم به حضور سيالات گازي تحت فشار پي‌بردم که مي‌تواند پتانسيل خوبي براي نفوذ آب‌هاي آتشفشاني (ولکانيکي) به درون بستر درياچه  باشد و استحصال آنها را به عنوان يک راهکار مطرح کردم که جدي گرفته نشد و اکنون که درياچه به سمت خشکي کامل پيش رفته است، هنوز اعتقاد دارم که مي‌توان با اکتشاف و اتصال آب‌هاي آتشفشاني زيربستر درياچه اروميه، اين حوزه رسوبي مهم را از مرگ حتمي نجات داد.
    عضو هيأت مديره انجمن مهندسي سواحل و سازه‌هاي دريايي گفت: فراموش نکنيم که بخش وسيعي از منابع آب درياچه وان از طريق تنوره هاي زيرآبي و منشاء آب هاي آتشفشاني تامين مي شود.
    بستر درياچه اروميه را با آبياري قطره اي مرطوب نگه داريم 
    اما رييس پژوهشکده علوم زمين اعتقادي به وجود آب‌هاي آتشفشاني در زير بستر درياچه اروميه ندارد و معتقد است که ديگر راهي براي نجات درياچه اروميه وجود ندارد و بايد به آبياري قطره‌اي بستر آن اکتفا کرد تا در صورت وزش باد، گرد و غبار نمکي به هوا بلند نشود.
    راضيه لک درباره وجود آب‌هاي آتشفشاني در کف بستر درياچه اروميه گفت: زماني که مي‌خواستند ميانگذر درياچه اروميه را احداث کنند و پايه‌ها را زدند، مشخص شد که آبي در زير بستر وجود دارد اما آب آتشفشاني نيست؛ همان آب‌هاي زيرزميني بود که از کف درياچه به صورت چشمه وارد بستر مي‌شد. آن زمان سطح آب زيرزميني بالا بود؛ از اين رو وارد بستر درياچه مي‌شد. يک قانون کلي درباره تامين آب درياچه‌ها وجود دارد و اين است که معمولا بخشي از آب سطحي و بخشي هم از آب‌هاي زيرزميني به صورت چشمه وارد درياچه مي‌شود که اين قانون درباره اروميه هم صدق مي‌کرد.
    رييس پژوهشکده علوم زمين افزود: زماني که مصرف آب افزايش مي‌يابد، سطح آب زيرزميني کم مي‌شود که اين روند در حوضه آبريز درياچه اروميه هم اتفاق افتاد و باعث شد ديگر آب‌هاي زيرزميني به سطح درياچه وارد نشود و عملا آبي به درياچه نرسيد البته حتي معکوس شدن اين وضعيت نيز وجود دارد يعني ممکن است که آب شور درياچه وارد سفره‌هاي آبي زيرزميني شود. با اين حساب، اکنون ديگر آبي براي اين چشمه‌هاي زيرزميني باقي نمانده است تا به بستر درياچه برسد. شايد هنوز برخي از اين چشمه‌ها وجود داشته باشد اما به حدي بي رونق و کم انرژي‌اند که تاثيري در ميزان آب درياچه ندارند.
    وي افزود: در واقع يکي از منابع تامين کننده همه درياچه‌ها، چشمه‌هايي است که در کف آنها وجود دارد و حيات آنها هم به آبخوان‌ها بستگي دارد. اکنون بسياري از چشمه‌ها در دنيا با مشکل کم آبي و خشکي مواجه شده‌اند چون سطح آبخوان‌ها پايين رفته، بارش‌ها کم شده و عملا ديگر آبي به آبخوان‌ها تزريق نمي‌شود؛ از اين رو، کم آب يا خشک شده‌اند. اين شرايط در اروميه نسبت به نقاط ديگر وخيم‌تر است و با جاهاي ديگر قابل مقايسه نيست.
    لک درباره آب‌هاي آتشفشاني گفت: زماني که يک آتشفشان فعال مي‌شود با خودش علاوه بر گدازه، مقداري آب خارج مي‌کند. اگر بخواهيم اينطور فکر کنيم، بايد بگوييم که آب درياها و اقيانوس‌ها ناشي از آتشفشان‌هاي مداوم در چهار ميليارد و ??? ميليون سال پيش بوده است که وارد کره زمين شده‌اند؛ اما چيزي به عنوان آب آتشفشاني وجود ندارد.
    وي درباره احياي درياچه اروميه اظهار داشت: با شرايطي که درياچه اروميه دارد و اگر به همين روال هم پيش رود هيچ اميدي به احياي آن نيست، از نظر من سال‌هاست که درياچه از بين رفته و نمک‌هاي سطح آن به پلايا تبديل شده است.رييس پژوهشکده علوم زمين گفت: اينکه آب شيرين را وارد درياچه اروميه کردند تا حدي مي‌تواند معني داشته باشد؛ آن هم در حدي که نمک به هوا بلند نشود اما اينکه بخواهيم حجم زيادي آب شيرين آن هم در شرايطي که کشور با کم آبي مواجه است را وارد يک بستر شور کنيم به نظر منطقي پشت آن وجود ندارد.
    وي ادامه داد: البته ستاد احيا هم از جامعه علمي کشور کمک گرفت اما به نظر من جامعه علمي کشور دانش کافي درباره درياچه‌هاي شور را نداشت. درباره درياچه شوري مانند اروميه که گفته شود هر چه آب شيرين دارم وارد درياچه مي کنم يک سناريوي افسانه‌اي است، از سوي ديگر با شرايط فعلي آب در کشور، چنين راهي امکان ندارد.وي تصريح کرد: براي احياي درياچه بايد دو سناريو يکي براي زمان‌هاي پر آبي و ديگري براي دوره‌هاي کم آبي تعريف مي‌شد، زمان پرآبي که همان سال 1398 بود که بارش‌هاي خوبي رخ داد و اما براي دوره کم آبي بايد برنامه‌هايي مانند اجراي آبخيزداري مورد تاکيد قرار مي‌گرفت تا آب‌هاي موجود به سمت آبخوان‌ها هدايت شود يعني با اين کار سطح آب در آبخوان ها بالا مي رفت و آب شيرين حفظ مي‌شد. از سوي ديگر بايد يک سري برنامه‌هاي ستاد مانند کاهش 40 درصدي مصرف آب در کشاورزي در حوضه آبريز درياچه هم اجرا مي‌شد.
    لک تاکيد کرد: اکنون بايد برنامه به گونه‌اي باشد که ميزان آبي که به درياچه داده مي‌شود در حدي باشد که فقط ريزگرد نمکي به هوا بلند نشود يعني درياچه را به صورت آبياري قطره‌اي نگه داريم. تجربه‌اي که در امريکا وجود دارد آنها با درياچه‌هاي خشک شده شور اين کار را انجام مي‌دهند؛ در واقع فقط براي کنترل ريزگردهاي نمکي يک سري سنسورهاي هواشناسي نصب کردند و زماني که باد شدت مي‌گيرد خودبه خود آب را در بستر درياچه مي‌پاشند تا نمک به هوا بلند نشود. وي اظهار داشت: اکنون مشکل آب در کشور به حدي است که حتي در برخي مناطق آب براي آشاميدن وجود ندارد و اروميه هم از اين شرايط جدا نيست؛ بنابراين در جايي که آب به اندازه کافي وجود ندارد، نبايد همان ميزان داشته را به يک تپه نمکي داد چون فقط هدررفت آب است. اين آب بايد در آبخوان‌ها ذخيره شود و براي نسل بعدي محفوظ بماند ضمن اينکه 40 درصد کاهش مصرف آب در کشاورزي هم بايد سريع اجرا شود.
    لک با اشاره به اينکه اکنون بيش از 95 درصد درياچه خشک شده است گفت: از نظر من همه اين برنامه‌ها مانند تصفيه فاضلاب شهرهاي اروميه و تبريز و انتقال اين آب به درياچه همچنين تونل زاب به نوعي هدررفت آب است. اين برنامه‌ها بايد اجرا شود اما نه براي درياچه اروميه بلکه براي رفع بحران آب در کشور زيرا شرايط منابع آبي در کشور قابل قبول نيست و در اين شرايط هر چه آب وارد درياچه شود تبخير مي‌شود در واقع مانند اين است که روي يک ميز مسطح آب بريزيد؛ در اين شرايط، هيچ آبي بر روي آن ميز باقي نمي‌ماند، بايد آب را زير زمين حفظ کنيم تا تبخير نشود.
    وي ادامه داد: از نظر من درياچه پلايا شده است و هيچ کسي پلايا را به درياچه تبديل نمي‌کند، اشتباه اين است که نمي‌دانند آن محيط رسوبي ديگر درياچه نيست، حوض سلطان تهران هم اين شرايط را دارد؛ بنابراين منطقي نيست که آب وارد آن کنيم. انگار آب را در ظرف نمک مي ريزيم. گفته مي شود که حجم نمک سطح درياچه اروميه بيش از سه ميليارد متر مکعب است که لک درباره تعيين تکليف اين حجم نمک گفت: نمک سطح درياچه خيلي زياد است و کندن آن هم کار بسيار بزرگي است؛ بنابراين اگر برنامه‌اي اقتصادي براي نمک درياچه دارند، کندن آن مقرون به صرف است اما اگر برنامه‌اي براي خروج آن از منطقه نداشته باشند، با انبار کردن آن در هر قسمتي از کشور مشکل ديگري مانند کانون ريزگردهاي نمکي شکل مي‌گيرد، از سوي ديگر زماني که نمک يک درياچه مي‌بندد، مانند سنگ سفت مي‌شود اما اگر به آن چکش زده شود ديگر آن بافت سخت از بين مي‌رود و اگر در اين شرايط تعيين تکليف نشود با وزش هر بادي به هوا بلند مي‌شود و مشکل دو چندان مي‌شود.
    وي افزود: البته اکنون ديگر براي اين کار هم دير است چون حتي اگر نمک را هم برداشت کنند و برنامه‌اي اقتصادي و مقرون به صرفه براي آن داشته باشند هم اميدي به احيا نيست چون کف درياچه از رسوب پر شده و آبي به کف نفوذ نمي‌کند.
    به گزارش امانت به نقل از ايرنا،رييس پژوهشکده علوم زمين درباره وجود ليتيوم در کف درياچه گفت: ليتيوم درياچه اروميه بالا نيست؛ ليتيوم آب درياها بالاتر است. ما اين همه دريا داريم و مي‌توانيم ليتيوم آنها را برداشت کنيم. حتي اگر هم در درياچه ليتيوم وجود داشته باشد مي‌توان در آب استخراج کرد. معمولا ليتيوم را در آب استخراج مي‌کنند چون املاح شورابه‌اي را از نمک نمي‌گيرند از آب شور مي‌گيرند بنابراين کسي جايي را خشک نمي‌کند تا مثلا ليتيوم برداشت کند.

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی