در حال بار گذاری
امروز: سه شنبه ۱۸ مرداد ۱۴۰۱

دین و اندیشه > امام حسين (ع) چگونه از تمدن پاياني خبر دادند

گروه دين و انديشه: با دقت در برخي جملات امام حسين از مکه تا کربلا در مي‌يابيم يک لايه مهم و اساسي قيام آن حضرت، لايه تمدني تا رسيدن به بسترسازي ظهور امام عصر عجل‌الله تعالي فرجه است.

    گروه  دين و انديشه: با دقت در برخي جملات امام حسين از مکه تا کربلا در مي‌يابيم يک لايه مهم و اساسي قيام آن حضرت، لايه تمدني تا رسيدن به بسترسازي ظهور امام عصر عجل‌الله تعالي فرجه است.
      تاکنون درباره فلسفه‌ي قيام امام حسين عليه‌السلام نظرات متعددي از سوي انديشمندان مطرح شده است و هر کدام از آنها از منظرهاي مختلفي به اين رويداد نگريسته‌اند.
     در زاويه‌‌نگاه تاريخي، ارتباط قيام امام حسين عليه‌السلام با شرايط سياسي و فرهنگي آن دوران مورد مطالعه قرار مي‌گيرد. در زوايه‌نگاه تحليلي، تحليل‌گر يک گام پا را فراتر گذاشته و سعي دارد رويدادهاي آن دوره را عصري‌سازي و عبرت‌هاي هر يک از گزاره‌هاي تاريخي را به وقايع سياسي روز تطبيق داده و به مخاطب بيان کند و در نهايت به اين نتيجه مي‌رسد که راهي براي بازيابي اسلام حقيقي از اسلام اموي جز قيام عليه حکومت وقت تا شهادت در اين مسير باقي نمي‌ماند.
    بنابراين مي‌توان گفت نگاه تاريخي و تحليلي به قيام حسيني، دو نگاه رايج در بحث فلسفه‌ي قيام اباعبدالله عليه‌السلام است؛ اما چالش بزرگي که به دنبال اين دو نگاه ايجاد مي‌شود،‌ محدود کردن ماجراي امام حسين و کاروان حسيني در زمان و بستر تاريخ است.
    حال بايد پرسيد آيا قيام اباعبدالله عليه‌السلام لايه‌هاي فراتاريخي هم دارد؟ با دقت در برخي جملات امام حسين از مکه تا کربلا در مي‌يابيم يک لايه مهم و اساسي قيام آن حضرت، لايه تمدني تا رسيدن به بسترسازي ظهور امام عصر عجل‌الله تعالي فرجه است و در مي‌يابيم اگر قيام حسيني رخ نمي‌داد، از تمدن مهدوي خبري نبود.
    اولين ماجرايي که گوياي برنامه تمدني امام حسين عليه‌السلام است، مربوط به جريان دستور مروان به وليد براي بيعت اجباري از امام حسين عليه‌السلام است. امام در پاسخ به اين دعوت اجباري فرمود »امّا اينک شما آمده‏‌اى و در چنين شرايطى مردم را به بيعت با يزيد فرا مى‏‌خوانى و قصد داري ما نخستين گروه از بيعت‌‏کنندگان با »يزيد« باشيم! واى بر تو! آگاه باش اى پسر »زرقاء« (مادربزرگ فرومايه مروان) آيا تو هستى که »وليد« را به زدن گردن من فرمان مى‏‌دهى و او را بر اين کار وسوسه مى‏‌کنى؟
    به خدا قسم دروغ مي‌گويى و پست‌فطرتى خود را ظاهر مي‌کني. سپس رو به وليد کرد و فرمود: امير، ما خاندان پيغمبر و کانون رسالتيم. آستانه ما محل آمد و شد فرشتگان است. خدا به وسيله ما آغاز کرد و به وسيله ما پايان مي‌دهد و يزيد مردى است گنهکار و مي‌گسار و آدم‌کش و خيانت‌پيشه‌ي بي‌شرم. همچون من به مثل چنين فردي هرگز بيعت نخواهد کرد؛اما باش تا صبح کنيم و شما نيز صبح کنيد ما در اين کار به دقّت بنگريم شما نيز بنگريد که کدام يک از ما به خلافت و بيعت سزاوارتر است. إِنَّا أَهْلُ بَيْتِ النُّبُوَّةِ وَ مَعْدِنُ الرِّسَالَةِ وَ مُخْتَلَفُ الْمَلَائِکَةِ وَبِنَا فَتَحَ اللَّهُ وَ بِنَا خَتَمَ اللَّهُ وَ يَزِيدُ رَجُلٌ فَاسِقٌ شَارِبُ الْخَمْرِ قَاتِلُ النَّفْسِ الْمُحَرَّمَةِ مُعْلِنٌ بِالْفِسْقِ وَ مِثْلِي لَا يُبَايِعُ بِمِثْلِهِ وَ لَکِنْ‏ نُصْبِحُ‏ وَ تُصْبِحُونَ‏ وَ نَنْظُرُ وَ تَنْظُرُونَ أَيُّنَا أَحَقُّ بِالْخِلَافَةِ وَ الْبَيْعَةِ ثُمَّ خَرَجَ ع. حسين عليه‌السلام اين جمله را گفت و از مجلس وليد بيرون رفت«.
    در اين فراز از کلام امام حسين عليه‌السلام سه رمزکد مبني بر لايه تمدني قيام ديده مي‌شود.
    اولين رمز اين است که امام حسين عليه‌السلام فرمود «بِنَا فَتَحَ اللَّهُ وَ بِنَا خَتَمَ اللَّهُ»؛ يعني خداوند به واسطه ما (جريان سِير عالم و بشر) را آغاز کرد و ( و يا خزانه علم الهي را گشود) و به وسيله ما به آن خاتمه مي‌بخشد و آن را کامل مي‌کند؛ يعني خداوند طي فرآيندي از اولين امام تا آخرين امام، برنامه خويش در راستاي برپايي ظهور و از آنجا برپايي قيامت و بهشت‌هاي قيامت را پيش مي‌برد. جالب است که وقتي به روايت مشابه اين فراز مي‌نگريم، اين حقيقت را با عباراتي ديگري مي‌بينيم، آنجا که اميرالمؤمنين عليه‌السلام خطاب به کميل فرمود  »يَا کُمَيْلُ مَا مِنْ عِلْمٍ إِلَّا وَ أَنَا أَفْتَحُهُ وَ مَا مِنَ‏ سِرٍّ إِلَّا وَ الْقَائِمُ ع يَخْتِمُه«؛ يعني هيچ علمي نيست جز اينکه من آن را گشودم و آغاز کردم و هيچ سرّي نيست جز اينکه قائم آن را ختم مي‌کند و به سرانجامش مي‌رساند.
    دومين رمزي که در عبارت‌هاي امام حسين عليه‌السلام مبني بر لايه تمدني قيام مشاهده مي‌شود، عبارت »نُصْبِحُ‏ وَ تُصْبِحُونَ‏ وَ نَنْظُرُ وَ تَنْظُرُون«است.؛ يعني ما صبح مي‌کنيم و شما هم صبح کنيد و ما منتظريم، شما هم منتظر باشيد.
    اين فراز از کلام امام حسين عليه‌السلام با آيه102 سوره يونس قرابت مفهومي دارد، آنجا که فرمود»فَهَلْ يَنْتَظِرُونَ إِلاَّ مِثْلَ أَيَّامِ الَّذينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِهِمْ قُلْ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَکُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرين‏« (پس آيا جز مانند روزهاى کسانى را که پيش از آنان درگذشتند، انتظار مى‌‏برند؟ بگو: »انتظار بريد که من [نيز] با شما از منتظرانم.) (يونس 102) امام رضا عليه‌السلام در روايتي ذيل اين آيه فرمود »مَا أَحْسَنَ الصَّبْرَ وَ انْتِظَارَ الْفَرَجِ أَ مَا سَمِعْتَ قَوْلَ الْعَبْدِ الصَّالِحِ‏ وَ ارْتَقِبُوا إِنِّي مَعَکُمْ رَقِيبٌ‏ وَ فَانْتَظِرُوا إِنِّي‏ مَعَکُمْ‏ مِنَ‏ الْمُنْتَظِرِين‏«؛ يعني چه زيباست صبر و انتظار فرج؛‌ آيا قول بنده‌ي صالح (شعيب) را نشنيدي که گفت: »وَ ارْتَقِبُوا إِنِّي مَعَکُمْ رَقِيبٌ‏ وَ فَانْتَظِرُوا إِنِّي‏ مَعَکُمْ‏ مِنَ‏ الْمُنْتَظِرِين«؛‌ ارتقاب (نوعي از انتظار) داشته باشيد که من از مرتقبينم و انتظار بکشيد که من همراه شما از منتظران هستم. (هود 93)
    سومين رمزي که در عبارت‌هاي امام حسين عليه‌السلام درباره رويکرد تمدني امام ديده مي‌شود،‌ عبارت «وَ لَکِنْ‏ نُصْبِحُ‏ وَ تُصْبِحُونَ‏ وَ نَنْظُرُ وَ تَنْظُرُونَ أَيُّنَا أَحَقُّ بِالْخِلَافَةِ وَ الْبَيْعَةِ«است؛ يعني ما صبح مي‌کنيم و شما هم به صبح مي‌رسيد و ما منتظريم و شما هم منتظر باشيد که خواهيم دانست کدام يک به خلافت و بيعت سزاوارتر است.
    به گزارش امانت به نقل از تسنيم، همگان مي‌دانيم که اهل بيت عليهم‌السلام هيچ گاه به خلافت در سطح عامه نرسيدند و عمده مسلمانان به خاندان عترت به عنوان امام بيعت نکردند. پس منظور امام از اين عبارات چيست؟ آيا امام جمله‌اي از سر ذوق يا هيجان گفتند؟ در حالي که ما اعتقاد راسخ داريم به اينکه امام معصوم بر اساس حکمت و مشيت خداوند سخن مي‌گويد و هيچ سخني را بدون پشتوانه الهي مطرح نمي‌کند. با اين نوع نگرش مي‌توان نتيجه گرفت امام از آينده‌اي خبر مي‌دهند که طي آن،‌ خلافت به جايگاه اصلي خود که همان خاندان عترت است‌، مي‌رسد و اين مسئله، حق ماجراست و حق هم يعني »هرعنصري در جايگاه خود قرار گرفتن«. لذا امام فرمود »أَيُّنَا أَحَقُّ بِالْخِلَافَةِ...« يعني خواهيد دانست حق ماجرا اين است که ما در موضع خلافت بنشينيم، چرا که خواست خداوند از ابتدا بر همين منوال بود.

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی