در حال بار گذاری
امروز: سه شنبه ۲۸ ارديبهشت ۱۴۰۰

اقتصادی > عواملي که فاصله کتابخانه‌ها از جامعه را روزبه‌روز بيشتر مي‌کند

گروه فرهنگي: کتابخانه‌ها سيستمي زنده تلقي مي‌شوند و انتخاب منابع در آنها بايد منطبق با نيازهاي کاربران هر منطقه از کشور، هر قشر و صنفي باشد. کتابخانه‌ها، امروزه فقط محل تجمع منابع اطلاعاتي نيستند بلکه به عنوان مرکز فعاليت‌هاي دانشي اجتماعي هستند که بي‌توجهي به آنها و عدم رعايت ظرافت‌هاي دسترسي، خسارت‌هاي جبران‌ناپذيري بوجود خواهد آورد. روزهاي ابتدايي سال 1400 تفاهم‌نامه همکاري بين نهاد کتابخانه‌هاي عمومي کشور و معاونت امور مطبوعاتي و اطلاع‌رساني وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي با هدف ارتباط مستمر کتابخانه‌هاي عمومي و مطبوعات و رسانه‌ها، ترويج فرهنگ مطالعه از طريق مطبوعات و رسانه‌ها و نيز حمايت از نشريات مورد نياز کتابخانه‌هاي عمومي منعقد شد.

    گروه فرهنگي:  کتابخانه‌ها سيستمي زنده تلقي مي‌شوند و انتخاب منابع در آنها بايد منطبق با نيازهاي کاربران هر منطقه از کشور، هر قشر و صنفي باشد. کتابخانه‌ها، امروزه فقط محل تجمع منابع اطلاعاتي نيستند بلکه به عنوان مرکز فعاليت‌هاي دانشي اجتماعي هستند که بي‌توجهي به آنها و عدم رعايت ظرافت‌هاي دسترسي، خسارت‌هاي جبران‌ناپذيري بوجود خواهد آورد. روزهاي ابتدايي سال 1400 تفاهم‌نامه همکاري بين نهاد کتابخانه‌هاي عمومي کشور و معاونت امور مطبوعاتي و اطلاع‌رساني وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي با هدف ارتباط مستمر کتابخانه‌هاي عمومي و مطبوعات و رسانه‌ها، ترويج فرهنگ مطالعه از طريق مطبوعات و رسانه‌ها و نيز حمايت از نشريات مورد نياز کتابخانه‌هاي عمومي منعقد شد.
    براساس اين تفاهم‌نامه نهاد کتابخانه‌هاي عمومي کشور نسبت به معرفي نمايندگاني تام‌الاختيار براي عضويت در کميته مشترک سياست‌گذاري و خريد نشريات براي تعيين فهرست عناوين و تعداد نسخه‌هاي نشريات مشمول طرح اقدام مي‌کند. همچنين خريد نشريات مجله‌اي مورد نياز کتابخانه‌هاي‌ عمومي از 35 تا 3550 نسخه پس از تائيد کميته مشترک سياست‌گذاري و پرداخت 40 درصد از هزينه خريد نشريات مورد تاييد کميته مشترک، عضويت رايگان خبرنگاران معرفي شده از طرف اداره کل مطبوعات و خبرگزاري‌هاي داخلي در کتابخانه‌هاي عمومي کشور، خريد فصلنامه و کتاب‌هاي دفتر مطالعات و برنامه‌ريزي رسانه‌ها براي کتابخانه‌هاي عمومي و... از جمله تعهدات نهاد کتابخانه‌هاي عمومي کشور در اين تفاهم‌نامه است.
    البته خريد نشريات توسط نهاد کتابخانه‌ها در سال‌هاي گذشته هم انجام مي‌شد و شايد از اين پس روال منظم و مشخصي به خود بگيرد.
    محمد حسن‌زاده رئيس انجمن ارتقاي کتابخانه‌هاي عمومي ايران، استاد تمام دانشگاه تربيت مدرس و معاون پژوهش و فناوري دانشکده مديريت و اقتصاد درباره تاثير انعقاد اين تفاهم‌نامه در جذب اعضا و برقراري ارتباط قوي‌تر از قبل ميان نهاد کتابخانه‌هاي عمومي و اعضا و همچنين نحوه انتخاب نشريات توضيح داد.
    * نهاد کتابخانه‌هاي عمومي شعبه‌هاي متعددي در کشور دارد اما آن‌گونه که بايد، مردم به استفاده از کتابخانه عادت نکرده‌اند و حتي اگر در مسير رفت‌وآمد روزانه خود از جلوي در کتابخانه بگذرند، به آن توجه نخواهند کرد. به نظر شما، تجهيز کتابخانه‌ها با نشريات مي‌تواند به جلب مردم و برقراري ارتباط بهتر کمک کند؟
    حسن‌زاده: امروزه تعريف کتابخانه‌هاي عمومي در دنيا و به‌دنبال آن در ايران تغيير يافته ‌است و کتابخانه‌هاي عمومي، کارکردهاي جديدي دارند. بخش مهمي از وظايف تامين منابع علمي مورد نياز جامعه به سمت منابع ديجيتال حرکت کرده ‌است.
    شيوع کرونا نشان داد که کتابخانه‌هاي عمومي کشور براي ارائه خدمات کيفي به شهروندان با مشکلات مختلفي مواجه است. علاوه بر آن، عدم مراجعه يا مراجعه کم مردم به کتابخانه‌ها به دلايل مختلف از جمله نبود محتواي مناسب با نيازهاي آنها، کمبود خدمات کارساز، ناکافي يا نامناسب بودن فضاهاي مورد نياز براي حضور و فعاليت‌هاي مرتبط با ماموريت کتابخانه‌هاست.
    چنانچه بخواهيم از منظر محتوايي نگاه کنيم، به طور قطع اضافه کردن محتواهاي جديد در صورتي که براساس برنامه مشخص برخواسته از نيازسنجي فراگير باشد، به جلب مخاطب کمک خواهد کرد. تنها آسيب اضافه کردن منابع به صورت جمعي اين است که امکان دارد اين منابع با نيازهاي اغلب يا بخشي از مخاطبان کتابخانه‌ها سنخيت نداشته‌ باشند.
    * به نظر مي‌رسد در روند انعقاد اين تفاهم‌نامه، نگاهي هم براي کمک به نشريات که روزهاي سختي را از نظر اقتصادي مي‌گذارنند، وجود داشته تا با اين کمک بتوانند روي پا بمانند.
    حسن‌زاده: صنعت نشر با ظهور اينترنت دچار دگرگوني شده و در نتيجه، مدل کسب‌وکار آنها نيز تغيير يافته ‌است. بر حسب بوم کسب‌وکار در کشورها و مناطق مختلف، گزينه‌هاي متنوعي براي فعال‌سازي نشريات پيش روي مديران آنها قرار گرفته ‌است.
    نشريات امروز تلاش مي‌کنند به کسب‌وکار خود تنوع دهند و با به‌کارگيري شيوه‌هاي نوآورانه، راه‌هاي مطمئن و پايداري براي کسب درآمد و تداوم حيات خود باز کنند. توليد محتواهاي تحليلي، روندپژوهشي و غيره از جمله مدل‌هايي است که موجب کسب درآمدهاي سرشار براي نشريات مختلف در دنيا شده ‌است.
     نشريات براي جبران درآمدهاي از دست رفته، بايد به دنبال تنوع بخشي به مدل کسب‌وکار براساس ظرفيت‌هاي بوم مربوطه باشند. البته که دستيابي به تفاهم‌نامه‌ها و وارد شدن به قراردادهاي مختلف از جمله چنين تفاهم‌نامه‌هايي در صورتي که بخش تامين مالي وجود داشته‌باشد، مي‌تواند به عنوان راهي براي درآمدزايي باشد. البته اينکه در اين تفاهم‌نامه چنين وضعيتي حاصل شده‌ است يا خير، من در جريان نيستم.
    * آيا در انتخاب نشريات معيار خاصي وجود دارد؟ به نظر شما در اين پروژه تا چه اندازه به علاقه و نظر مخاطبان کتابخانه‌هاي عمومي توجه شده‌ است؟
    حسن‌زاده: يک قاعده کلي در کتابخانه‌ها وجود دارد که آن هم انتخاب منابع براساس نيازهاي واقعي مخاطبان و کاربران است. هيچ منبع به صورت جزئي يا کلي نبايد خارج از فرآيند نيازسنجي وارد کتابخانه‌ها شود. در صورتي که چنين امري حادث شده، غير از اضافه‌شدن محتواي بدون استفاده به مجموعه کتابخانه‌ها، سودي به حال مراجعان و مخاطبان نخواهد داشت.
    کتابخانه با انبار کتاب يا آرشيو نشريات متفاوت است. کتابخانه به عنوان ارگانيسمي زنده تلقي مي‌شود که انتخاب منابع بايد با حساب‌وکتاب و منطبق با نيازهاي کاربران باشد. البته که نيازهاي کاربران نيز در يک سطح و به صورت کلي قابل ارزيابي نيست؛ بلکه مخاطبان و کاربران هر منطقه از کشور، هر قشر و صنفي با ديگران متفاوت است. هيچ استثنايي در کتابخانه هاي عمومي پذيرفتني نيست و همه منابع بايد از منظر نياز و پيش‌بيني کاربرد انتخاب و به مجموعه‌ها اضافه شوند.
    * شايد لازم است در شرايط کرونايي، فايل نشريات به صورت الکترونيک در اختيار اعضاي کتابخانه قرار گيرد تا بتوانند از خانه از اين امکان استفاده کنند.
    حسن‌زاده: پيش از اين نيز کتابخانه‌هاي عمومي در دنيا و کشورهاي پيشرفته به سوي ايجاد دسترسي به منابع از راه دور و بر بستر شبکه اينترنت حرکت کرده‌ بودند. شيوع کرونا يک جهش جدي در اين زمينه ايجاد کرد و اکنون همه مراکز اطلاعات تلاش مي‌کنند دسترسي از راه دور را براي کاربران خود فراهم کنند.
    مجموعه‌هاي بسيار ارزشمند و جذاب بايد طراحي، پياده‌سازي و در اختيار کاربران قرار گيرد تا از آنها به عنوان حلقه ارتباطي بين کاربران و کتابخانه‌ها استفاده شود. نبايد فراموش کنيم کتابخانه‌ها، امروزه فقط محل تجمع منابع اطلاعاتي نيستند بلکه به عنوان يک مرکز فعاليت‌هاي دانشي اجتماعي‌اند که بي‌توجهي به آنها و عدم رعايت ظرافت‌هاي دسترسي، در آينده خسارت‌هاي جبران‌ناپذيري وارد خواهدکرد.
    * به نظر شما براي هرچه بهتر اجرا شدن چنين پروژه‌هايي و تقويت رابطه مخاطب و کتابخانه‌ها چه اقداماتي ضروري است؟
    حسن‌زاده: مخاطب يک واژه عام است. در کتابخانه‌ها سلسله‌اي زنجيره‌وار از ذي‌نفع، مخاطب، مراجعه‌کننده، کاربر و مشارکت‌کنندگان مصداق دارد. برقراري ارتباط با هرکدام از اينها نيازمند سياست‌ها، اقدامات اجرايي خاص و تعريف شده‌اي است که در دروس رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسي از کارداني تا دکتري تدريس مي‌شود و پژوهش‌هاي جدي در اين عرصه انجام شده‌ که مي‌تواند براي فرمول‌بندي موثر مورد استفاده مديران و دست اندرکاران قرار گيرد.
    اما به طور کلي، سه حوزه براي تقويت رابطه بين کتابخانه‌ها و جامعه قابل تعريف است: »تقويت و متناسب‌سازي محتوا«، »خوشايندسازي و پاسخگوسازي فضا« و »ارتقاي کيفيت و جذابيت خدمات«.
    به گزارش امانت به نقل از ايرناپلاس، دستيابي به اين سه راه‌حل، نيازمند بهينه‌سازي نگاه و رويکردهاي مديريتي، توانمندسازي و مشارکت‌جويي از کتابداران، توسعه ارتباط با دانشگاه و مراکز علمي، تقويت ارتباط کتابخانه‌ها با مردم و ساير نهادهاي محلي، استاني و ملي و جاري‌سازي نگاه منعطف، تخصص‌گرا و آينده‌نگر است.
    در نبود هرکدام از اين عناصر، فاصله کتابخانه‌ها روز به روز از بدنه جامعه بيشتر شده و در نهايت به اضمحلال خواهند رسيد. از آنجايي که آهنگ تغييرات در سطح جامعه بسيار شتابان‌ شده و شبکه‌هاي اجتماعي و اطلاعاتي، بر شتاب آنها روزبه‌روز مي‌افزايد، همگامي با اين تغييرات نيازمند روحيه تعامل مثبت‌انديش، تدبير سازنده و مديريت تغيير است.

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی