در حال بار گذاری
امروز: يکشنبه ۳۰ شهريور ۱۳۹۹

گزارش استانی > تاريخ درياچه اروميه نشان مي‌دهد؛ سدسازي به معناي بحران است

گروه گزارش: صحبت‌هاي برخي مسئولان نسبت به شروع پروژه‌هاي سدسازي در اطراف درياچه اروميه، بسياري را نسبت به خشکي آن نگران کرده است.

    گروه گزارش: صحبت‌هاي برخي مسئولان نسبت به شروع پروژه‌هاي سدسازي در اطراف درياچه اروميه، بسياري را نسبت به خشکي آن نگران کرده است.
     از مجلس صحبت‌هايي مبني فشار براي اجراي برخي پروژه‌هاي سدسازي در درياچه اروميه به گوش مي‌رسد، سدهايي که به گفته برخي کارشناسان مي‌توانند سد راه آب ورودي به اين درياچه نيمه‌جان شوند و مسير آن را از سمت احيا به نابودي تغيير دهند.
    مدتي پيش حجت الاسلام سيد سلمان ذاکر نماينده مردم اروميه، اعلام کرده بود که "در راستاي احياي درياچه اروميه" با دستور وزير نيرو ساخت دو سد نيمه کاره نازلو و باراندوز تکميل مي‌شوند و اين کار براي "کشاورزي منطقه حائز اهميت است."  اين حرف‌ها نگراني‌هاي زيادي درباره احياي درياچه اروميه به وجود آورده است، درياچه‌اي که چه به دليل بارندگي‌ها و چه به دليل اقدامات انجام شده در بهترين وضعيت دهه اخير قرار دارد.
    او تنها نماينده موافق تکميل سدسازي‌ها نيست،  انور حبيب زاده بوکاني، نماينده بوکان، هم چندي پيش در گفت‌وگويي با خانه ملت گفته بود که سد شهرچاي يکي از مطالبات اصلي مردم است که در مجلس هفتم گلنک زني شده و پس از صرف ميليارد تومان هزينه ادامه ساخت آن با مصوبه کارشناسي ستاد احيا تعطيل شد و بايد در اين مصوبه تجديد نظر شود چراکه سد سيمينه رود نقش مهمي در رونق کشاورزي و کاهش بيکاري و مهار آب هاي جاري و هدر رفتن آب هاي سطحي درمنطقه دارد، اين سد مي تواند به پايان برسد.
    البته مسئولان مي‌گويند، از سرگيري پروژه‌هاي سدسازي در اطراف درياچه اروميه  ممکن نيست، مسعود تجريشي، معاون محيط‌زيست انساني سازمان حفاظت محيط‌زيست و مدير دفتر برنامه‌ريزي و تلفيق ستاد احياي درياچه اروميه در همين رابطه گفته بود: » قطعا مي‌توانيم نسبت به سدسازي سوالي مطرح کنيم اما به نظر من اين رويه برگشت‌پذير نيست و هيچ نشانه‌اي هم وجود ندارد که اين اتفاق رخ بدهد. همه ما دنبال خدمت هستيم، اما به نظر من ساخت اين سدها تقريبا غيرممکن است.«
    مصوبه‌اي که سدسازي در اطراف درياچه اروميه را متوقف کرد در روزهاي پاياني است؟
    در واقع تجريشي به قانوني اشاره مي‌کند که در سال 1393، چند ماه پس از تشکيل ستاد احياي درياچه اروميه، به تصويب رسيد که بر اساس آن »کليه طرح‌هاي سدسازي در دست مطالعه و اجرايي در حوضه آبريز درياچه اروميه« متوقف شدند.اين مصوبه چنين معنايي داشت که امکان ساخت چهار سد بزرگ سيمينه‌رود، ليلان، باراندوز و نازلو مجموعاً با ظرفيت تنظيم 810 ميليون مترمکعب و 29 سد استاني مجموعاً با ظرفيت تنظيم 460 ميليون مترمکعب وجود ندارد و از سويي ديگر حق‌آبه درياچه اروميه هم بايد پرداخت شود.عليرضا شريعت، مدير دفتر پايش ستاد احياي درياچه اروميه، در رابطه با علت تصويب چنين قانوني مي‌گويد: »براساس گزارش گروه تخصيص وزارت نيرو، مجموع عوامل طبيعي مثل کاهش بارش و افزايش دما، مسئول تنها 31  درصد از بحران خشکي درياچه اروميه هستند و 69 درصد مابقي، ماحصل عوامل انساني مانند توسعه کشاورزي ناشي از ايجاد ظرفيت دسترسي به آب تنظيم شده بيش‌تر حاصل از احداث سدها و افزايش برداشت از منابع آب زيرزميني بوده است.«او افزود: »در واقع تمرکز گروه‌هاي تحقيقاتي دولتي و مستقل بر مسأله و با بهره‌گيري از روش‌هاي متنوع علمي، پرده از اين حقيقت برداشته شد که استفاده فزاينده و بي‌رويه از منابع آب حوضه آبريز درياچه اروميه و بي‌توجهي به نياز زيست‌محيطي درياچه اروميه، عامل اصلي بروز بحران بوده و تحقق احياي پايدار درياچه اروميه در گرو مديريت برداشت از منابع آب تجديدپذير حوضه است.« به همين دليل ساخت سدهايي که مسير آب را از درياچه اروميه به اراضي ديگر تغيير مي‌دادند، متوقف شد، تا شايد درياچه اروميه در مسير احيا قرار بگيرد. اما حالا يک سال بيشتر از پايان کار دولت و ستاد احياي درياچه اروميه باقي نمانده‌ است و اين مي‌تواند به معناي پايان مصوبه و شروع پروژه‌هاي سدسازي‌ و شايد خشکي دوباره درياچه اروميه باشد، موضوعي که به نظر مي‌رسد برخي از مسئولين هم منتظر آن هستند.
    براساس گزارش روابط عمومي استانداري آذربايجان غربي، محمدمهدي شهرياري استاندار اين استان چندي پيش گفت که "امسال کار ستاد احياي درياچه اروميه پايان مي‌پذيرد و درخواست‌هاي زيادي درباره بهينه‌سازي مصرف آب در بخش کشاورزي داريم که در پي اجراي آن هستيم." او همچنين گفته بود که با کار ستاد احياي درياچه اروميه، "محدوديت هايي براي حقابه کشاورزي اعمال و پروژه هاي سدسازي در درياچه اروميه متوقف شد."
    تاريخ درياچه اروميه نشان مي‌دهد؛ سدسازي به معناي بحران است
    تجربه بحراني که درياچه اروميه را يک بار تا مرز خشکي برد، نشان مي‌دهد که ساخت‌وساز سدها در حوضه‌ آبريز درياچه اصلا به سود درياچه اروميه نيست و اين سدها مي‌توانند ميزان آب ورودي به درياچه را کمتر و کمتر کنند.در سال 1374 در اين منطقه تنها دو سد بزرگ با قدرت تنظيم 995ميليون متر مکعب آب وجود داشت، در سال 1392 تعداد اين سدها به 12 عدد رسيد و وزارت نيرو مسئوليت تنظيم 1960 ميليون متر مکعب آب ديگر را برعهده گرفت يعني يک ميليارد متر مکعب بيشتر از 30 سال قبل، در اين ميان هر سال تراز درياچه کاهش پيدا کرد و کار به جايي رسيد که بسياري باور کنند درياچه اروميه کاملا خشک شده است.
    شريعت مي‌گويد: »برخلاف آن‌چه اخيراً گفته مي‌شود که از سرگيري احداث سدها در راستاي احياي درياچه اروميه است، تجربه تاريخي درياچه اروميه از احداث سدهاي جديد در بازه زماني 1374 الي 1392، يعني همان بازه زماني که افت تراز درياچه اروميه بيش‌تر از زمان‌هاي ديگر رخ داده است، گواه ارتباط زمان بهره‌برداري هر سد با افت تراز درياچه اروميه است.ضمن اين‌که هم‌زمان با احداث هر يک از سدهاي مذکور  روند افت تراز درياچه اروميه به دليل بي‌توجهي به حقابه زيست‌محيطي آن، شتاب بيش‌تري به خود گرفته است.«
    اگر نازلو و باراندوز ساخته شوند...
    بعد از آن، در هفت سال اخير خبري از احداث هيچ سدي در اطراف درياچه نبود و از سوي ديگر با انجام برخي اقدامات مثل افزايش بهره‌وري در بخش کشاورزي و از سويي افزايش بارندگي‌ها وضعيت درياچه اروميه به شدت بهتر شد تا جايي که به گفته برخي از مسئولان با ادامه روند کنوني امکان احياي درياچه تا سال 1406 وجود دارد.اما با پايان کار ستاد احياي درياچه اروميه و خبرهايي که از همين حالا از مجلس و برخي مسئولان استاني مي‌آيد، به نظر مي‌رسد  اگر پروژه‌ تکميل سد نازلو و باراندوز اجرايي شود، اين احتمال وجود دارد که مسير نمودار تراز درياچه اروميه دوباره نزولي شود و بقاي درياچه اروميه در خطر قرار بگيرد.مدير دفتر پايش ستاد احياي درياچه اروميه، در اين رابطه مي‌گويد: »مشخصا در مورد دو سد نازلو و باراندوز با ظرفيت ذخيره‌هاي 170 و 91 ميليون مترمکعب تجربه نشان مي‌دهد با احداث آن‌ها و در نتيجه توسعه مصارف کشاورزي در پاياب آن‌ها، سهم تعريف شده براي اين رودخانه‌ها از کل نياز زيست‌محيطي درياچه اروميه در مجوز تخصيص منابع آب حوضه آبريز درياچه اروميه وزارت نيرو که به ترتيب 117 و 149 ميليون مترمکعب است، احقاق نخواهد شد و اين، به معناي از دست رفتن سرمايه‌هاي مالي، علمي، اجرايي و اجتماعي مصرف شده در مسير احياي درياچه اروميه است.«
    دو راهي پاياني درياچه اروميه؛ سدسازي و خشکي، يا کشاورزي پايدار و احيا؟
    به نظر مي‌رسد، احداث اين دو سد و شروع پروژه‌هاي بعدي، وضعيت اطراف درياچه اروميه را به همان شرايط سال‌ها مي‌رساند، بيشتر منابع آب صرف بخش کشاورزي مي‌شود و پرداخت حق‌آبه درياچه در خطر قرار مي‌گيرد.
    به گفته کارشناسان انجام اقداماتي ديگر هم مي‌تواند، وضعيت کشاورزي را در اطراف درياچه اروميه بهبود ببخشد و نيازي به سدسازي براي بهبود شرايط کشاورزي در اين منطقه وجود ندارد. تجريشي در رابطه با اين موضوع گفت: »ما در ايران به ازاي هر متر معکب آب 1.5 دلار محصول دلار توليد مي_کنيم، در کشورهايي که روي کشاورزي خود کار کرده‌اند اين عدد 3 تا 5 برابر است.
     اين تصور که براي توسعه بايد سدسازي انجام بشود براي دو دهه پيش است، تجربه اروميه به ما اثبات کرده است که بين سدسازي و توسعه ارتباطي وجود ندارد.«اما موافقان سدسازي، باور دارند که اجراي پروژه‌هايشان راه حل بهبود وضعيت کشاورزي حوضه آب‌ريز درياچه، موضوعي که کارشناسان را را نسبت شروع به بحراني دوباره در اطراف درياچه اروميه‌اي که 11هزار ميليارد هزينه احياي آن شده، نگران کرده است.به گزارش آراز آذربايجان به نقل از خبر آنلاين،شريعت در اين رابطه مي‌گويد: »در شرايطي که عزم عمومي جامعه بر تحقق احياي درياچه متمرکز است و درياچه نيز به خاطر هفت سال تلاش شبانه‌روزي در شرايطي اميدآفرين قرار دارد، اينکه به جاي حمايت از مديريت مصرف آب و ترويج فرهنگ بهينه‌سازي مصرف به پديده مردود احداث سدهاي جديد برگرديم، روندي را شروع مي‌کنيم در کوتاه مدت بقاي درياچه و در ميان مدت سلامت مردم منطقه را تهديد مي‌کند.«

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی