در حال بار گذاری
امروز: پنحشنبه ۱۶ مرداد ۱۳۹۹

فرهنگی > مرز غنا و موسيقي کجاست

گروه فرهنگي:اولين جلسه پژوهشي سي و پنجمين جشنواره موسيقي فجر بيست و ششم بهمن ماه به همت شبکه راديويي گفت‌وگو با تهيه‌کنندگي فرهاد دهنوي و اجراي علي جعفري با برگزاري نشست »بررسي مرز حرمت در موسيقي از نگاه اسلام« در تالار باربد فرهنگستان هنر برگزار شد.

     گروه فرهنگي:اولين جلسه پژوهشي سي و پنجمين جشنواره موسيقي فجر بيست و ششم بهمن ماه به همت شبکه راديويي گفت‌وگو با تهيه‌کنندگي فرهاد دهنوي و اجراي علي جعفري با برگزاري نشست »بررسي مرز حرمت در موسيقي از نگاه اسلام« در تالار باربد فرهنگستان هنر برگزار شد.

    حجت‌الاسلام مهدي همازاده ابيانه، رييس دفتر طرح و برنامه مدرسه اسلامي هنر در ابتداي اين نشست با توجه به مبحث مطرح شده در اين نشست به تعريف موضوع »غنا« پرداخت و گفت: »واژه غنا به اين معنا نيست که همه مصاديق موسيقي حرام است. کما اينکه وقتي به مباحث فقهي حوزه موسيقي مي‌پردازيم به شرايطي درباره غنا اشاره مي‌کنيم که مصاديق حرام موسيقي را بازگو مي‌کند. پس، از همين ابتدا اگر درباره غنا حرف مي‌زنيم، درباره تماميت موسيقي حرف نمي‌زنيم بلکه در حوزه مصاديق حرام موسيقي سخن مي‌گوييم.«
    *محل مناقشه تعريف غنا است
    اين عضو هيات علمي انجمن حکمت و فلسفه ادامه داد: »ما بايد اين را پيش فرض بدانيم که درباره حکم حرام بودن غنا هيچ ترديدي وجود ندارد. اين موضوعي است که در تاريخ فقه ما، همه فقها بر حرام بودن غنا توافق نظر دارند. اما در اينجا محل مناقشه تعريف غناست که در اين حوزه الي ماشالله تعريف وجود داشته و محل بحث است. در اين چارچوب حتي بيش از 12 تعريف وجود دارد که مي‌تواند در چارچوب تعريف غنا قرار گيرد. اين تعاريف هم از قرن هفتم به بعد مطرح شده است. در اين چارچوب برخي از فقها نيز به موضوع تعريف کلمه »طرب« در فضاي غنا پرداخته‌اند که در اين شرايط نيز اين کلمه مي‌تواند در بحث حرام بودن و در چارچوب غنا قرار گيرد.«همازاده با اشاره به برخي از تعاريف فقها و دانشمندان علوم اسلامي در زمينه تعريف از »غنا« گفت: »يکي از مشکلاتي که ما در اين زمينه، بحث تعريف چنين واژگاني در حوزه موسيقي است که کار را کمي مشکل کرده است. من تا همين جا که مطلع بحث بود، بايد عرض کنم که ما در تعريف غنا ابهام و پيچيدگي‌هايي داريم که در کنار کلمه‌هايي چون لهو نيز ماجرا را کمي پيچيده‌تر مي‌کند. اين محل نقطه‌اي است که مي‌توانيم روي آن تمرکز کرد.«*مرز ميان موسيقي و غنا کجاست؟
    وي در ادامه صحبت‌هاي خود با تشريح برخي روايت‌ها و احاديث مختلف دين اسلام  به موضوع مرز ميان موسيقي و غنا تصريح کرد: »ببينيد ما در دوران حکومت بني_اميه موسيقي به آن معنايي که در امروز اجرا مي‌شود نداشتيم. يعني ما در اين مجالس شاهد اتفاقاتي بوديم که موسيقي وسيله‌اي براي ميل به فحشا بوده است. يعني ما در بستر تاريخي شاهد اين هستيم که شارع بر اساس آن مي‌گويد موسيقي حرام است. اين شرايط دربرگيرنده شرايط خاصي بوده که موجب شده شارع بر اساس آن بگويد موسيقي حرام است. اينها به ما مي‌گويد غنا در آن دوره چنين کارکردي داشته است.«
    اين کارشناس مسائل فقهي درباره مرزبندي‌هايي که امروز در حوزه مسائل فقهي موسيقي مطرح مي‌شود، بيان کرد: »ظاهرا با توجه به ادله‌هاي مختلف ما مي‌توانيم ملاک‌هايي را در اين حوزه بيرون بکشيم که مي‌تواند به معناي روشني در تفکيک غنا و موسيقي برسد. اگر ما از اين مسير وارد شويم مي‌توانيم وارد تعريف‌هايي از غنا شويم که آن صوتي مي‌شود که مي‌تواند بسترساز نوعي از گمراهي باشد. يعني اگر چنين کارکردي داشته باشد قطعا جزو مصاديق غناست ولي وقتي از اين حوزه خارج مي‌شويم نمي‌توانيم حکم قطعي درباره »حرمت« داد. به نظر مي‌آيد در اين راه نيازمند نوزايي در روش استنباط هستيم که مي‌تواند راه روشن‌تري را براي ما تعيين کند.«رييس دفتر طرح و برنامه مدرسه اسلامي هنر در بخش پاياني صحبت‌هاي خود اظهار کرد: »ما از سال 88 در حوزه مسائل فقهي مرتبط با هنر به صورت جدي در حوزه علميه قم وارد کار شديم. کاري که در اين فضا مي‌توان انجام داد ايجاد يک ارتباط نزديک با هنرمندان عرصه‌هاي مختلف است که تاکنون در برخي مقاطعي که کارها انجام شد استقبال خوبي هم از آن انجام گرفت. اگر ما دنبال نتايج کوتاه هستيم راه‌هاي علمي و درستي در اين زمينه وجود دارد که مي‌تواند با همکاري ميان هنرمندان و حوزه، سرانجام مطلوبي داشته باشد.  البته يک نکته ديگري که مي‌توان در اين زمينه اشاره کرد، بحق تلقي برخي از فقها از فضاي فعلي حوزه موسيقي است که بر اين باورند اين فضا، فضاي فسادانگيزي است که نکات فقهي را نيز مورد توجه قرار مي‌دهد. پس اگر در حوزه بتوانيم به منابع درست، اصولي و علمي در اين حوزه توسط دست اندرکاران موسيقي برسيم، قطعا مباحث فقهي موسيقي نيز به نکات روشني مي‌رسد.«
    *ضرورت استحکام روابط بين هنرمندان و حوزه‌هاي علميه
    حجت‌الاسلام سيدفريد حاج سيدجوادي مدير مدرسه عالي فقه و اصول حوزه علميه قم هم در ادامه اين نشست ضمن بيان معاني مختلفي که از دو واژه »غنا« و »موسيقي« مطرح مي‌شود، توضيح داد: »اکنون مساله مبتلابه ما در اين حوزه، هم معاني مرتبط با حوزه موسيقي است و هم ماجراي مربوط به »ساز« است. اين شرايط انقدر براي فقهاي نسل اول ما معلوم و روشن بوده که چندان وارد جزييات آن نشده و آن را در حوزه تحريم موردتوجه قرار مي‌دهند. حتي براي اين جامعه نيز آنچنان اهميتي وجود نداشت که بخواهند وارد جزييات شوند بنابراين اين مقوله را تحريم مي‌کردند. اما در اين بين مساله موسيقي نسبت به روايتي مرتبط با غنا نيز بسيار کمتر به آن پرداخته شده که از نظر فقهي مي‌توانيم به آن اشاره کنيم. در اين راه تعداد روايات مرتبط با حوزه موسيقي بسيار کمتر از غناست.«اين مدرس حوزه علميه در بخش ديگري از صحبت‌هاي خود گفت: »به اعتقاد من يک گفتگو و رفت و آمد تخصصي لازم است تا فقهاي دين درباره موسيقي باهم به بحث و تبادل نظر بپردازند. تا وقتي موسيقي به عنوان يک صنعت فرهنگي مطرح نمي‌شد طبيعتا موضوع موسيقي و مسائل فقهي در آن نيز مورد توجه قرار نمي‌گرفت اما وقتي به تکثر آنها مي‌رسيم، مي‌بينيم که معاني و تفاسير زيادي در اين فضا مطرح مي‌شود«.
    حاج‌سيد جوادي تصريح کرد: »شرايط امروز ما درباره ساز و آواز ما در آستانه تصميم‌گيري براي حرام يا حلال بودن آن است. در اين راه مصاديقي از موسيقي چه در حوزه آوايي و چه در حوزه دستگاهي ذيل اين عنوان مي‌گنجد. ما هنوز در ذهنيت عمومي فقه و موسيقي با مسائلي روبه‌رو هستيم که بايد براي آن تعاريف روشن و مبتني بر علوم فقهي داشت.  ما در حوزه افق فقهي و افقي سياستگذاري نيازمند يک رابطه عميق است که هنوز نتوانسته در حوزه مباحث فقهي عمق پيدا کند. ما به بازخواني منابع فتوا نيز نيازمنديم. کما اينکه در اين چارچوب ما فقط مشغول رجوع به مباحث قديمي هستيم که بازخواني اين منابع امري ضروري است. در اين راه مطالعه کتاب اخير مقام معظم رهبري در حوزه فقه و موسيقي که فکر مي‌کنم در يک سال اخير منتشر شده مي‌تواند يکي از راه‌هاي مناسب براي رسيدن به نکات روشن در اين زمينه باشد«.
    وي تصريح کرد: »اکنون موسيقي نسبت به همه هنرها سهم جدي‌تري نسبت به ساير هنرها در سبد فرهنگي جامعه دارد. وقتي ما بتوانيم به وسيله جامعه تخصصي اين شرايط را به مجموعه‌هايي چون حوزه و دانشگاه انتقال دهيم قطعا به نتايج بهتري در اين زمينه مي‌رسيم.«
    به گزارش امانت به نقل ازخبر آنلاين،اين مدرس حوزه ادامه داد: »امروز مساله‌اي چون سقط جنين تبديل به موضوعي شده که آمار ارائه شده آن بسيار بيشتر از آن چيزي است که مي‌شنويم و فقها هم در اين حوزه ورود پيدا کرده اند که بتوانند به نتايج موثري براي اين معضل برسند. موسيقي هم از اين قاعده مستثني نيست. هنر موسيقي ابزار فرهنگي است که در سبد فرهنگي خانوار ايراني نقش بسيار زيادي دارد، پس اگر فقها نيز به اين جريان ورود پيدا کنند طبيعتا نتيجه‌هاي خوبي در اين حوزه خارج مي‌شوند. اگر فقهاي ما به نقش جدي موسيقي در جامعه برسند و بفهمند وزن ابزارهاي فرهنگي در هدايت دين، نقش مهمي است ما مي‌توانيم کارهاي درستي در اين زمينه انجام دهيم. کما اينکه مقام معظم رهبري در تاليف کتابي که پيرامون موضوع فقه و موسيقي انجام دادند به روشن شدن ديدگاه‌هاي يک مرجع ديني درباره موسيقي نيز کمک بسيار ارزشمندي انجام دادند.«

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی