در حال بار گذاری
امروز: چهارشنبه ۲۴ مهر ۱۳۹۸

فرهنگی > فلسفه چهارشنبه‌هاي آخر زمستان در فرهنگ آذربايجان

حسين واحدي گروه فرهنگي:قبل از فرا رسيدن عيد نوروز يا همان ايل بايرامي، آخرين چهارشنبه پايان سال اهميت ويژه‌اي در فرهنگ منطقه آذربايجان غربي دارد.

    گروه فرهنگي:قبل از فرا رسيدن عيد نوروز يا همان ايل بايرامي، آخرين چهارشنبه پايان سال اهميت ويژه‌اي در فرهنگ منطقه آذربايجان غربي دارد.
    براي بوجود آمدن نوروز نيز چهار عنصر دست به دست هم مي‌دهند تا طبيعت بيدار شود. از زمانهاي قديم انسانها بر اين باور بود که چهار عنصر آب و آتش و باد و خاک هستند که باعث بيداري طبيعت مي‌شوند.
    مردم آذربايجان چهار هفته قبل از عيد نوروز، و به مناسبت همين چهار عنصر روزهاي چهارشنبه را براي اجراي مراسم انتخاب کرده‌اند. اين مراحل عبارتند از:
    1-‌ سوچرشنبه‌سي 2- اُود چرشنبه سي 3-يئل چرشنبه سي 4- تورپاق چرشنبه‌سي
    اولين چهارشنبه آخر سال را در فرهنگ آذربايجان »سو چرشنبه‌سي« مي‌گويند. اين چهارشنبه در مناطق مختلف آذربايجان نامهاي ديگري مانند »‌ازل چرشنبه‌« يا »چيلله قاچدي« يا »‌ايلک چرشنبه‌« يا »يالانچي چرشنبه« نيز گفته مي‌شود. در سو چرشنبه‌سي (چهارشنبه آب) آب‌ها نو مي‌شوند و دوباره به رودخانه‌ها و کانال‌هاي طبيعي برمي‌گردند و در حوزه‌هاي آبي حيات به طبيعت باز مي‌گردد.
    در اين روز قبل از طلوع آفتاب مردم به کنار رودخانه‌ها و محل‌هاي آبي رفته و دست و صورت خود را مي‌شويند و به طرف همديگر آب مي‌پاشند و از روي آب مي‌پرند تا سعادت و خوشبختي در سال جديد نيز نصيبشان شود و مشکلات و رنج و عذابشان را به آب نو بدهند.
    در باورهاي مردم تُرک آذربايجان در مورد آب اين گفته‌ها آمده است:
    - سفره‌يه سو داغيلماسي آيدينليق‌دير (اگر در سفره آب ريخته شود، نشان از برکت و روشني است).
    - سو ايچه‌ن آدامي‌ايلان چالماز (کسي که آب مي‌نوشد را مار نيش نمي‌زند).
    ضرب‌المثل‌هايي در مورد آب:
    - سو اولان يئرده، ديريليک اولار (جايي که آب وجود دارد در آن زندگي وجود خواهد داشت).
    – سويو چيرکلنديره‌نين نعشينه سو تاپيلمز (کسي که آب را کثيف کند براي غسل دادنش آب پيدا نمي‌شود).
    دومين هفته را گذشتگان ما با عنوان »اود چرشنبه‌سي« (چهارشنبه آتش) نامگذاري کرده‌اند که مظهر حرارت و نور و روشنايي است. اين چهارشنبه از باورهاي انسانهاي گذشته به خورشيد و آتش بوجود آمده است. در اين روز مردم با روشن کردن آتش که در زبان ترکي »تونقال قالاماق« گفته مي‌شود، مردم از روي آتش مي‌پرند و بديهاي درونشان را در آتش مي‌سوزانند تا با دلي صاف و تميز به استقبال بيداري طبيعت بروند.
    موقع پريدن از روي آتش اين جملات نيز گفته مي‌شود:
    آغيرليغيم- بيغيرليغيم بوردا قالاسان
    ديش آغريم، باش آغريم بوردا قالاسان
    آتيل- باتيل چرشنبه
    بختيم آچيل چرشنبه
    (تمام بديها و مريضي‌هايم در اين آتش بماند و بخت و شانس من نيز باز شود)
    نياکان ما سومين هفته از ماه آخر زمستان را »يئل چارشنبه‌سي« نامگذاري کرده‌اند، چون در اين هفته باد با آمدن خود به زمين و طبيعت زندگي و نويد بيداري مي‌دهد. به اين چهارشنبه »کولک اويادان چرشنبه« و يا »کولک چرشنبه« نيز گفته مي‌شود. مردم بر اين باورند که باد با آمدنش آب و آتش را به حرکت وا مي‌دارد و باعث بيداري طبيعت مي‌شود. در مورد باد، در فرهنگ آذربايجان، افسانه‌ها، نغمه‌ها و داستانهاي زيادي گفته شده است. مراسمات روز يئل چرشنبه‌سي با اجراي فردي با عنوان »يئل بابا« (باد بابا) برگذار مي‌شود.
    نغمه‌اي در مورد يئل بابا:
    آ يئل بابا، يئل بابا،
    تئز گل، بابا، گل، بابا
    سووور بيزيم خيرماني،
    آتينا وئر ساماني
    دن داغيليب داغ اولسون،
    منيم جانيم ساغ اولسون
    آ يئل بابا، يئل بابا،
    قوربان سنه، گل بابا.
    (باد بابا، زود بيا و خرمن ما را بوجاري کن و کاه را به اسب‌ها بده و دانه‌ها را همه جا بپاش و زندگي را احيا کن، با بابا قربانت برم زود بيا)
    آخرين چهارشنبه فصل زمستان نيز تحت عنوان »تورپاق چرشنبه‌سي« (چهارشنبه خاک) نام نهاده شده است که طبيعت با جذب گرما و حرارت بيدار مي‌شود. اين روز در نزد مردم با نام »ايلين سون چرشنبه‌سي« و يا »آخير چرشنبه« مشهور است.
    در نزد انسانها (به دليل از خاک بودن خود انسان) تورپاق (خاک) از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. مردم آذربايجان بر اين باورند که بعد از چهاشنبه خاک، بيداري و زندگي دوباره آغاز مي‌شود و خاک جان تازه‌اي پيدا مي‌کند.
    در اين چهارشنبه با برپايي مراسماتي همچون روشن کردن آتش، گرفتن فال باياتي (باياتي فالي)، روشن کردن شمع، پخت پلو، بردن هديه براي نو عروسان، حاضر کردن سمنو و… به استقبال بهار مي‌روند و جشن مي‌گيرند.

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی