در حال بار گذاری
امروز: دوشنبه ۱۶ تير ۱۳۹۹

فرهنگی > دزداني نگران رونق کتابخواني

گروه فرهنگي: بيش از سه سال است که پديده قاچاق کتاب به صورتي جدي وارد ادبياتِ نشر و کتاب در ايران شده است. طي اين مدت بخش زيادي از پتانسيل شخصي و صنفي نشر ايران براي مقابله با اين پديده مواجه شده است، اما گويي قاچاق کتاب مانند يک ويروس موذي هوشمند هر روز در حال ايجاد تصويري تازه از خود در مقابل نسخه‌هاي درماني است که براي آن ارائه مي‌شود.

    گروه فرهنگي: بيش از سه سال است که پديده قاچاق کتاب به صورتي جدي وارد ادبياتِ نشر و کتاب در ايران شده است. طي اين مدت بخش زيادي از پتانسيل شخصي و صنفي نشر ايران براي مقابله با اين پديده مواجه شده است، اما گويي قاچاق کتاب مانند يک ويروس موذي هوشمند هر روز در حال ايجاد تصويري تازه از خود در مقابل نسخه‌هاي درماني است که براي آن ارائه مي‌شود.
    قاچاق در فاز نخست خود شامل فروش نسخه‌هاي کتاب‌هايي بود که به دلايل متعدد سال‌ها از سوي ناشران اجازه نشر پيدا نمي‌کرد. کتاب‌هايي که به طور عمده توسط نويسندگاني در مدح رژيم پهلوي نوشته شده و يا درباره برخي از آئين‌ها و باورهاي ضاله بوده است و يا کتاب‌هايي از نويسندگان قديمي که به دليل امکان انتشار نيافتن آن به دليل ضوابط جاري بر انتشار کتاب، در سال‌هاي پس از انقلاب انتشار آنها به صورت افست و کپي در بساطي‌هاي کتاب بود. اين اتفاق در رده بعدي خود رفته‌رفته دامن کتاب‌هايي که در سال‌هاي پس از انقلاب براي مدت معدودي اجازه انتشار پيدا کرده بودند، اما به دليل رفتارهاي خاص نويسنده و يا منوط کردن انتشار مجدد آنها به برخي از مميزي‌هاي رايج، امکان انتشار پيدا نکرده و در نتيجه نسخه کپي از همان معدود نسخه‌هاي موجود آن سر از بساط فروشندگان آن هم فروشندگان کنار خياباني کتاب در مي‌آورد.
    قاچاق کتاب در ادامه به سراغ کتاب‌هايي رفت که از قضاي روزگار کاملاً قانوني منتشر شده بود و هنوز هم در موجودي انبار فروشندگان و ناشران آنها وجود داشت، اما اقبال زياد مخاطبان، قاچاقچيان را به وسوسه انداخته بود تا با انتشار غيرقانوني آنها از سود حاصل از فروش بهره ببرند. در کنار آن فروش برخي از کتاب‌هايي که اجازه انتشار در ايران پيدا نکرده بودند را نيز بايد به اين مساله افزود که نمونه بارز آن جنجال‌هايي بود که در اين سال‌ها درباره کتاب «زوال کلنل» ايجاد شد و بارها و بارها از سوي مؤلف اين اثر درباره آن شرح داده شده است.
    اما اين هم پايان راه قاچاق کتاب در ايران نبود. در چند سال اخير برخي از نويسندگاني که به هر دليل ترجيح داده بودند تا نسخه کتاب‌هايشان توسط ناشراني خارج از ايران منتشر شود، سعي کردند با تمسک به بازار فروش قاچاق کتاب در ايران براي خود مشتري پيدا کنند، به اين ترتيب که مشتري در ايران از طريق برخي سايت‌ها اين کتاب‌ها را سفارش داده و حتي مبلغ آن را به صورت ريالي به حسابي در داخل ايران واريز کرده و در ادامه نسخه‌اي از کتاب که به صورت قاچاق در ايران افست شده بود، براي وي با پست و يا پيک ارسال مي‌شد که اين موضوع در حال حاضر نيز ادامه داشته و رايج است.
    اما بخش ويژه‌اي از موضوع قاچاق و فروش غيرقانوني کتاب به فروش و پخش نسخه‌هاي پي‌دي اف کتاب‌هاي ناشران در فضاي مجازي اختصاص دارد. اين امر که روزگاري تنها براي کتاب‌هاي درسي و دانشگاهي رايج بود، اين روزها به سادگي و با يک سرچ اينترنتي ساده براي بسياري از کتاب‌ها قابل دسترسي است و جالب اينکه هيچ شکايتي از آن نمي‌شود، چون عاملش تقريباً نامشخص است.
    اين روزها اما يک پايگاه اينترنتي تقريباً نوپديد در فضاي مجازي پا را فراتر از همه اين اتفاقات گذاشته و با صراحت اقدام به انتشار پي‌دي اف بخش وسيعي از کتاب‌هاي ناشران فعال در اين روزهاي بازار نشر ايران کرده است.
    اين پايگاه که به منظور جلوگيري از اشاعه استفاده از آن، از ذکر نام آن معذور است درباره فعاليت خود اينگونه توضيح داده است:
    اينجا کتابخانه مجازيِ رايگاني از پي‌دي‌اف‌هايِ عمدتاً فارسي است و سعي دارد، مجموعه‌اي قابلِ اتّکا، منظّم و طبقه‌بندي‌شده از پي‌دي‌اف‌هايِ استاندارد و مناسب تهيه کرده و در اختيارِ فارسي‌زبانان بگذارد. ايده و توجيهِ کلّيِ ما اين است که رواجِ فرهنگِ کتابخواني، تقريباً به هر شکل و وسيله، در دراز مدّت به نفعِ صنعتِ نشر خواهد بود و همچنين به طورِ کلّي به نفعِ جامعه، خصوصاً در ميانِ ملّتي نه‌چندان اهلِ مطالعه.
    جالب‌تر اينکه در بيانيه مفصل اين سايت در توجيه اين سرقت آشکار مادي و فرهنگي آمده است:
    حدودِ دو سوّمِ کتاب‌هايِ سايت را »کتاب‌هايِ آزاد« تشکيل مي‌دهد، کتاب‌هايي که، به دلايلِ مختلف، مشکلِ کپي‌رايت ندارند. مثلِ کتبِ قديمي، کتبي که مدتها از درگذشتِ نويسنده يا صاحب اثر مي‌گذرد، کتاب‌هاي چاپ انتشاراتي‌هايي که ديگر داير نيستند، ويراست‌هايِ قديميِ يک کتاب، آثاري که صاحبانش (نويسنده و مترجم و ناشر) با آزاد و رايگان بودنِ نسخه الکترونيکيِ کتاب مشکلي ندارند، و غيره. ولي يک سوم ديگر، کتاب‌هايي هستند که اين ويژگي‌ها را ندارند و مي‌توان با تسامح »کتاب‌هايِ چاپ جديد« يا »کتاب‌هاي روز« ناميدشان. يعني کتاب‌هايي که در حالِ حاضر به شکل کاغذي (چاپ‌شده) به فروش مي‌رسند و چاپ حدوداً دو دهه اخير هستند و نويسنده و مترجم و ناشر به هر دليل از انتشارِ رايگانِ نسخه الکترونيکي کتابشان خرسند نيستند. صاحبانِ چنين کتاب‌هايي حق دارند با ايده ما در مورد »مفيد بودن رايگان نسخه الکترونيکيِ کتاب‌ها براي صنعتِ نشر در درازمدت« موافق نباشند و بر آنان خُرده‌اي نيست. لذا بعد از درخواست‌شان، نسخه الکترونيکي کتاب را حذف مي‌کنيم.
    در ادامه توجيه اين سايت درباره اقدام آن نيز آمده است:
    علاوه بر وجودِ اين آثار در سايت‌ها و بالاخص کانال‌هاي تلگرام و دستيابي آسان کاربران به آنها، نبودشان کيفيت سايت را بسيار پايين‌تر مي‌آورد. درواقع اگر در رعايت کپي‌رايت سختگيري مي‌کرديم، فقط کتاب‌هاي قديمي باقي مي‌ماندند و اين يک‌سوم مي‌تواند کمک زيادي به رونق سايت و درنهايت رونق کتابخواني کشور کند.
    درباره هر يک از مواردي که گردانندگان اين سايت با بيان آن کار خود را توجيه کرده‌اند مي‌توان توضيحاتي قابل توجه ارائه کرد، اما نکته جالب توجه اين سايت درباره گردانندگان آن است.
    پيگيري‌ها نشان مي‌دهد که دامنه اين سايت در کشور آلمان و توسط شرکتي فعال در اين کشور ثبت شده است و ميزباني خدمات سرور آن نيز در اختيار شرکتي در آلمان است. اين دامنه اينترنتي در تابستان سال گذشته ثبت و از آبان ماه سال گذشته شروع به فعاليت کرده است و اين روزها بسياري از ناشران فعال کشور شاهد عرضه رايگان نسخه‌هاي پي دي اف کتاب‌هاي خود در آن هستند.
    نکته قابل توجه در اين است که در قوانين جاري درباره مصاديق اين نوع از تخلف‌ها و دزدي‌هاي آشکار فرهنگي که خسارت‌هاي مادي زيادي را نصيب ناشران، اهالي قلم و بازماندگان آنها مي‌کند، سکوت و ضعف زيادي ديده مي‌شود. از سوي ديگر مقابله با چنين پديده‌هايي نيز به عزمي صنفي و جمعي نياز دارد که ضرورت اقدام نهادهاي صنفي ناشران و اهالي قلم درباره آن را مي‌طلبد.
    به گزارش امانت به نقل از تابناک،هفته گذشته و بر اساس اعلام اتحاديه ناشران و کتابفروشان تهران شعبه‌اي ويژه در دادسراي فرهنگ و رسانه براي مقابله با موضوع قاچاق کتاب ايجاد و درباره آن اطلاع رساني شد. حال بايد ديد که آيا چنين اتفاقاتي در بازار نشر ايران که کپي‌رايت در آن هنوز مخالفان جدي داشته و قوانين حمايت از مؤلفان و مصنفان نيز نيم بند است، مي‌تواند خلاء‌هاي موجود که منجر به رونق قاچاق کتاب شده است، را پر کند يا اينکه کماکان بسياري از ناشران حتي براي شکايت از چنين پديده‌هايي سستي و کم‌کاري کرده و مفري براي خود از آن نمي‌بينند.

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی