در حال بار گذاری
امروز: چهارشنبه ۲۳ آبان ۱۳۹۷

سیاسی > واکاوي واقع بينانه بازرسي هاي هسته اي

حسن دريايي گروه تحليل:يکي از سفيران ژاپن که از مقامات مطلع ژاپني در موضوعات مربوط به فعاليتهاي هسته اي اين کشور است يکبار به من گفت وقتي فعاليتهاي هسته اي ژاپن را شروع کرديم به ما گفتند بايد پروتکل و بازرسيهاي آن را بپذيريد.

    گروه تحليل:يکي از سفيران ژاپن که از مقامات مطلع ژاپني در موضوعات مربوط به فعاليتهاي هسته اي اين کشور است يکبار به من گفت وقتي فعاليتهاي هسته اي ژاپن را شروع کرديم به ما گفتند بايد پروتکل و بازرسيهاي آن را بپذيريد.
     اول احساس حقارت کرديم به آنها گفتيم که ما قرباني سلاح هسته اي هستيم چرا به ما اعتماد نداريد ما هرگز به سمت سلاح نمي رويم اما بعدا متوجه شديم که اين برخورد احساسي ما با توجه به حساسيت کشورهاي همسايه نسبت به ژاپن، ممکن است در مسير توسعه همه جانبه فعاليتهاي هسته اي صلح آميز ما مانع تراشي کند.لذا به اين نتيجه رسيديم که اينکه ما چه احساسي داريم اصلا مهم نيست مهم اين است که به دنيا ثابت کنيم که ما دنبال سلاح نيستيم. همين محاسبه و تصميم عاقلانه همه چيز را عوض کرد ما بازرسيهاي بيشتر در قالب پروتکل الحاقي را پذيرفتيم و حالااين افتخار را داريم که از يک طرف بزرگترين برنامه هسته_اي صلح آميز دنيا را داريم و از طرف ديگر هم کيد بدخواهان ژاپن از طريق اعتماد سازي بين المللي خنثي شد. احساس غرور ناشي از آن تصميم عاقلانه و پذيرش شفافيت بيشتر الان در رگ و خون هر ژاپني است. کساني که اين تصميم عاقلانه را گرفتند قهرمانان ملي ژاپن هستند و کشور توان هسته اي خود را مديون خرد آنها مي داند که مسير را براي دانشمندان و کادر فني ما هموار کرد.
    اجازه دهيد کمي در اين باب تعمق نمائيم. براي اين کار خوب است با اين سوال شروع کنيم که اساسا  بازرسي چيست و چرا کشورها تن به بازرسي مي دهند؟ آيا کشورها بازرسي را مي پذيرند تا آگاهانه يا نا آگاهانه اسرار نظامي و اطلاعاتي خود را فاش کنند؟ با کمي بررسي در مي يابيم که بازرسي اساسا يک فرآيند تعاملي براي راستي آزمائي از يک موضوع است. در نظام داخلي کشورها نيز موضوع بازرسي و يا حسابرسي امري عادي است و هيچ نهاد يا اداره يا شرکتي را به خاطر اينکه تحت بازرسي قرار گرفته است بي غيرت نمي نامند.  در نظام بين الملل هم بازرسي در موضوعات مختلف اعمال مي شود. اصل بازرسي براي راستي آزمايي از صحت انجام يک تعهد است و منطقا نيز ريشه در اصل »اعتماد کن اما راستي آزمائي کن« دارد. در خصوص موضوع هسته اي نيز با توجه به اينکه 190 کشور عضو معاهده منع گسترش سلاح هسته اي شده اند، طبق ماده 3 اين معاهده نوعي نظارت و بازرسي را براي انجام تعهدات خود و عدم انحراف به سمت توليد سلاح را پذيرفته اند.  دولتهاي غير هسته اي عضو اين معاهده پذيرفته اند که با امضاي قراردادي با آژانس بين المللي انرژي اتمي تاسيسات هسته اي خود را تحت نظارت و پادمان آژانس قرار دهند. مبناي اين قرارداد بر بازرسي از تاسيسات اعلام شده از سوي کشورها است. بدين صورت که کشورها فهرستي از تاسيسات خود را که در آنها مواد هسته اي هست را اعلام مي دارند و آژانس اين تاسيسات را مورد بازرسي قرار مي دهد.نهايتا هم مي گويد که تاسيسات هسته اي اعلام شده کشور و مواد هسته اي موجود دراين تاسيسات، تحت نظارت آژانس است و انحرافي به مقاصد نظامي صورت نگرفته است. اما در سالهاي دهه 90 زماني که برنامه مخفي عراق براي دستيابي به سلاح مشخص شد، اين سوال ايجاد شد که بازرسي از تاسيسات اعلام شده کافي نيست و بايد سندي تدوين شود که عدم وجود برنامه هسته اي اعلام نشده را هم راستي آزمائي کند. بر همين اساس برنامه تقويت پادمان و بازرسيها و انعقاد پروتکل الحاقي صورت گرفت. بررسيها نشان مي دهد که با توجه به ابعاد پيچيده موضوع هسته اي، حتي کشورهاي هسته اي هم براي راستي آزمائي تعهدات خود داراي موافقتنامه هاي جداگانه با آژانس و همچنين موافقتنامه دوجانبه هستند.حتي در برخي از سايتهاي روسيه بازرسان آمريکائي مستقر است و در برخي سايتهاي آمريکا هم بازرس دائم روسي هست. در يکي از سايتهاي روسيه شخصا اين موضوع را ديده ام. آرژانتين و برزيل داراي رقابت شديدي در زمينه هسته اي هستند اما طي يک موافتت دوجانبه از يکديگر بازرسيهاي دوجانبه بسيار شديد به عمل مي آورند. اينکه تصور کنيم  125 کشوري که پروتکل الحاقي را در مجالس خود تصويب کرده اند، حدود170 کشوري که قرارداد پادمان دارند و دارند مرتب بازرسي مي شوند و يا آمريکا يا روسيه يا برزيل و آرژانين مي خواهند آگاهانه اسرار نظامي خود را افشا نمايند و يا ناخودآگاه به امنيت يا غرور ملي خود ضربه مي زنند امري ساده لوحانه است. آنها براي هدف بزرگتري که تامين امنيت از طريق ايجاد اعتماد است کار پر مشقت بازرسي را مي پذيرند.
    با توجه به موارد فوق، نگارنده بر اين نظر است که بازرسي يک هيولا نيست در عين حال نبايد از سوء استفاده از بازرسي غافل شد. نبايد با بازرسي ساده لوحانه برخورد کرد. نظام بين الملل نظامي است خود ياور است، يعني کسي به داد کسي نمي رسد بايد خود کشور به داد خودش برسد. اگر با بازرسي و هدايت آن به صورت حرفه اي برخورد شود، خطرات ناشي از بازرسي به قدري کاهش مي يابد که ديگر يک موضوع حيثيتي و ناموسي تلقي نمي شود بلکه يک امر کاملا عادي و فني مي شود که با توجه به تجارب ارزشمند نسل انقلابي کشور، کاملا قابل مديريت است.  به همين دليل است که در بسياري از کشورها تيم هاي  اسکورت بازرسين آموزش داده مي شوند و يکي از تخصصهاي بسيار رده بالا، همين کسب مهارت و تخصص در اسکورت بازرسين است تا ضمن استفاده از فايده بازرسي که ايجاد اعتماد است از مضار آن که لو رفتن اسرار نظامي تجاري و يا اقتصادي است جلوگيري شود.در همه قراردادهاي بازرسي و معاهدات بين المللي دو اصل حفظ اطلاعات محرمانه و دسترسي مديريت شده پيشبيني شده است و از حقوق کشور بازرسي شونده است تا نه تنها اطلاعات سري آن بلکه هر اطلاعاتي که از نظرآن کشور داراي اهميت تجاري، اقتصادي، فني و نظامي است، حفظ شود. با توجه به تجارب تلخي که از بازرسيها در کشورمان وجود دارد بهتر است تلاش شود تا از تکرار حوادث تلخ گذشته جلوگيري به عمل آيد تا اينکه از اساس صورت مسئله پاک شود. براي اين کاربايد بيشترين اقدامات حفاظتي هنگام بازرسيها معمول شود. تيم اسکورت قوي آشنا به حقوق کشور هنگام بازرسي تيم را همراهي کند. با بازرسي به صورت حرفه اي برخورد شود و  سعي نمائيم برخوردهاي احساسي با آن را کنار بگذاريم اجازه ندهيم افراد غير حرفه اي مسئول اسکورت تيم بازرسي شوند و يا فرهنگ مهمانپذير ايراني ما سبب شود با بازرس مثل مهمان برخورد نمائيم که در آن صورت مصداق اين شعر ناصر خسرو خواهيم شد که چوتو خود کني اختر خويش بد مدار از فلک چشم نيک اختري را.

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی