در حال بار گذاری
امروز: چهارشنبه ۳۰ مرداد ۱۳۹۸

دین و اندیشه > چگونه اختلاف‌هاي ديني و اجتماعي را بين مردم کم کنيم

گروه دين و انديشه:امام رضا(عليه السلام) از چه روش‌هايي براي هم‌گرايي و وحدت‌آفريني در جامعه و بين مردم بهره مي‌گرفت؟

    گروه دين و انديشه:امام رضا(عليه السلام) از چه روش‌هايي براي هم‌گرايي و وحدت‌آفريني در جامعه و بين مردم بهره مي‌گرفت؟
    جامعه بشري از پيوندهاي متنوعي برخوردار است. امامان معصوم، همواره پرچم داران انديشه همگرايي و تقريب بين پيوندهاي متنوع جوامع بوده اند. پيوندهايي انساني بين مردم و پيوندهايي ايماني در ميان مذاهب اسلامي. امام رضا(عليه السلام) همچون ساير امامان ارجمند از اهل بيت(ع) نقش بسيار پر رنگ و اثربخشي در همگرايي و وحدت آفريني در جامعه و بين مردم داشت. در اين مجال نمونه هايي  از سيره و گفتار آن حضرت در اين موضوع را مرور کرده ايم.
    روش هاي عملي و اصول رفتاري امام رضا(عليه السلام) را به چند دسته مي توان تقسيم کرد:
    *اول: گسترش پيوندهاي دوستي و مردمي و ايماني در جامعه
    مسلمانان و مؤمنان ، پيش از آنکه در زندگي اجتماعي خود از پيوندهاي قومي ، قبيله اي ، شهروندي و ملي برخوردار باشند، از رابطه ويژه و پيوندي عميقي به نام برادري انساني و اخوت ايماني برخوردارند که بر پايه ايمان استوار شده و بر هر پيوند ديگري مقدم است.  اين پيوند که از ايمان سرچشمه مي گيرد در آموزه هاي اسلامي نمودي ويژه يافته است؛ چرا که اين پيوند ، مانند پيوند دوستي ، رفاقت و ديگر تعاملهاي اجتماعي نيست که اعتباري و مجازي باشد ؛ بلکه پيوندي عميق و معنوي است. در راستاي انديشه همگرا، امام رضا( ع ) مي فرمايد:» کسي که‏ در راه خدا براي خود بين مردم برادري برگزيند، خانه‏اي در بهشت براي خود انتخاب کرده است«.
    آن حضرت در بياني تقريب ساز و وحدت آفرين فرموده است: » کسي که شب را به صبح آورد در حالي که به امور مسلمانان اهتمام نورزيده باشد، از مسلمانان به شمار نمي آيد«.
    *دوم: گفتگوي عقلاني و سازنده
    امام رضا( ع) گفتگو و مباحثه ديني را از وظايف خويش مي‏دانست؛ لذا گفتگو و مناظره آن حضرت با غيرمسلماناني چون عمران صابي، جاثليق، هيربد هيربدان يا هيربد اکبر و رأس‌الجالوت و گفت‌وگو و مناظره وي با »ابوقره« از سران اصحاب حديث درباره مسائل خداشناسي ، گفتگو با »يحيي بن ضحاک سمرقندي« درباره امامت و مناظره دنباله‏دار با »سليمان مروزي« درباره توحيد هريک نشان از استقبال حضرتش از مناظرات داشته است.
    چنان که با الهام‏ از آيه: »ادْعُ إِلي‏ سَبيلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتي‏ هِيَ أَحْسَن...« ؛ با حکمت و اندرز نيکو، به راه پروردگارت دعوت نما! و با مخالفان به روشي که نيکوتر است، استدلال و مناظره کن.
    درباره وظايف امام مي فرمود: » امام بايد در برخورد با مخاطبان خود از سه ابزار »حکمت و برهان«، »موعظه و خطابه« و »جدال نيکو« استفاده ‏کند«. گواينکه به سبب همين روشن‌گري و روشمندي وي است که در زيارت نامه اش مي‌خوانيم: »اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَي عَلِيِّ بْنِ مُوسَي الرِّضَا الَّذِي ارْتَضَيْتَهُ ...... نَاصِراً لِدِينِکَ وَ شَاهِداً عَلَي عِبَادِکَ وَ کَمَا نَصَحَ لَهُمْ فِي السِّرِّ وَ الْعَلَانِيَةِ وَ دَعَا إِلَي سَبِيلِکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَة» » پروردگارا بر علي بن موسي الرضا که مرضي توست درود فرست؛ همو که ياريگر دين تو و گواه بر بندگانت بود و در نهان و آشکار آنان را ارشاد مي نمود و با روشي حکيمانه و با موعظه نيکو آنها را به سوي تو فرا مي خواند.«
    بر اين اساس، بررسي و تحليل مناظرات و گفتگوهاي امام رضا (ع)؛ با بزرگان مذاهب اسلامي و ديگر مکاتب راهکار و رهنمودي بسيار مفيد است؛ زيرا در پرتو آن، روش هايي را که آن حضرت در بحث ها و گفتگوهاي خويش با ديگران داشته در اختيار همگان قرار مي گيرد و الگوسازي مي شود.
    نکته شايان توجه آنکه هرچند تبادل افکار و انديشه ها، طرحي مثبت و مؤثر است، اما اصول و آدابي ويژه دارد که لازم است در هنگام گفت وگو مورد توجه قرارگيرد . يکي از اين آداب ، رعايت شيوه درست گفتمان است. قرآن کريم درباره گفتگو با صاحبان ديگر اديان مي فرمايد : » وَ لا تُجادِلُوا أَهْلَ الْکِتابِ إِلاَّ بِالَّتي‏ هِيَ أَحْسَنُ إِلاَّ الَّذينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ وَ قُولُوا آمَنَّا بِالَّذي أُنْزِلَ إِلَيْنا وَ أُنْزِلَ إِلَيْکُمْ وَ إِلهُنا وَ إِلهُکُمْ واحِدٌ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُون‏ « ؛ با اهل کتاب جز به روشي که از همه نيکوتر است مجادله نکنيد؛ مگر کساني از آنان که ستم کرده اند؛ و (به آنها) بگوييد: ما به تمام آنچه از سوي خدا بر ما و شما نازل شده ايمان داريم، و معبود ما و شما يکي است، و ما در برابر او تسليم هستيم!
    *سوم: تأکيد بر مشارکت در مراسم و مناسک عبادي و اجتماعي
    بر کسي پوشيده نيست که درخواست امام رضا ؛ از شيعيان و پيروان اهل البيت براي شرکت در مراسم عبادي، مناسک ديني– اجتماعي، و تاکيد بر حضور در جمعه و جماعات و...که تحت اشراف مخالفان و رقباي سياسي، فکري و احياناً دشمنان اهل بيت برپا مي شد، به منظور ايجاد وحدت اجتماعي و تقريب مذاهب اسلامي بوده است.
    تاکيد حضرت رضا ؛ براي شرکت در نماز جماعت و بيان اهميت و جايگاه آن و حتي ترجيح آن بر فضيلت نماز اول وقت حضور به هم رسانيدن در نماز جمعه و عيدين از هر گروه و مذهب به صورت طبقات مختلف براي بازخواني درس برادري و همبستگي و نيز تاکيد بر وجوب، فضيلت، ثواب و فوايد و پاداش فراوان حج همگي از پيام ها جلوه هاي وحدت آفرين رضوي در اجتماع است که آتش اختلافات و تنازعات را فروکش نمايند و طبقات مختلف از هر گروه و مذهب با هر انديشه و عقيده اي، گردهم آيند و به سوي معبود واحد نشينند تا از اين طريق از مشکلات جامعه خود آگاه شوند.
    در همين راستا جدّ علي بن موسي الرضا، امام صادق ؛ به استحباب حضور در نماز جمعه اهل سنت و حتي قرار گرفتن در صف اول نماز آنها توصيه مي نمايد و پاداش بزرگي براي آن مطرح مي کند:» من صلي معهم في الصف الاول کان کمن صلي خلف رسول الله(صلي الله عليه و آله و سلم) في الصف الاول« يعني: هرکس با برادران اهل سنت و در صف اول نماز جماعت آنها نماز بخواند؛ گويي در صف اول نماز در پشت سر پيامبر نماز خوانده است. چنان که حضرت رضا ؛ خود نيز -عملاً- براي ايجاد همدلي و برقراري اخوت اسلامي و تقريب مذهبي در بين مسلمانان، هميشه در اين مراسم شرکت مي نمود.
    تاکيد اين امام همام در اين رابطه به اندازه اي صريح و فراوان است که به روشني مي توان دريافت که از روي مصلحت انديشي يا ترس و اضطرار نبوده، بلکه آن جناب بدين وسيله قصد داشته تا به مسلمانان بياموزد که به خاطر اختلافات خود را از يکديگر جدا نسازند و به ايجاد ناهمدلي و تفرقه در بين امت اسلام دامن نزنند. چنانکه آن حضرت، تلاش داشته تا به همگان بياموزد، که حيات واقعي و معنوي جامعه ي وحدت محور، با وجود تنوع اجتهاد و افکار مختلف در آن، در گرو زندگي مسالمت آميز آحاد آن جامعه با يکديگر و درک متقابل از همديگر و در نتيجه، فراهم آمدن جامعه اي بدون تنش و تشنج است.
    *چهارم: سفارش به برقراري روابط اخلاقي و عاطفي
    توصيه هاي فراوان امام رضا ؛ و بيان شيوه هاي تحقق همزيستي اجتماعي در ميان مسلمانان و حتي با پيروان مذاهب غير اسلامي که در موارد و عرصه هاي مختلف صورت مي گرفت را مي توان در راستاي وحدت اجتماعي و تقريب مذاهب اسلامي دانست. سفارش به رعايت اصول ديني و اخلاقي مانند: مدارا، اخوت، معاشرت نيکو با مخالفان، حسن خلق، چشم پوشي از عيوب ديگران، خيرخواهي و اهتمام به امور مسلمانان و رفع حوايج آنها، حمل عمل برادران ديني بر صحت، مشورت و استفاده از آراي ديگران و تاکيد بر صلح، سلام، ملاقات، عيادت و ديگر مظاهر اخلاقي و عاطفي را بايستي از مصاديق بارز اين مسئله در سيره و سنت ايشان دانست.
    آن حضرت در بياني شيوا به خوش خلقي و گفتار نيک با مخالفان دستور مي دهد و بيان مي دارد که:»رأس العقل بعد الإيمان بالله التودُّدُ إلي الناس و اصطناع الخير إلي کل بر و فاجر« ؛ پس از ايمان به خداوند، مهرباني کردن با مردم و نيکي کردن به خوب و بد آنها بيانگر خردمندي و دورانديشي است.
    همچنين وي در زمينه ايجاد وحدت اجتماعي وتقريب مذاهب اسلامي از قول پيامبر رحمت حضرت محمد ص به اصحاب خود سفارش مي کند که شما هرگز نمي توانيد با دارايي خود، همه مردم را بهره مند سازيد؛ پس با اخلاق نيکو چنين کنيد.
    پيداست که اين فرمايش ايشان به قصد همگرايي با مخالفان مذهبي صورت گرفته، چه آن ها نيز در زمره برادران اسلامي و ايماني مي باشند و پيروان اهل بيت نبايد خود را جداي از ديگر مسلمانان بدانند.
    *پنجم: ترويج خردورزي و آزادانديشي
    از مهمترين و بنيادي ترين اهداف پيامبران - از جمله پيامبر اسلام- ترويج و توسعه و تعميق تعقل و خردورزي در ميان ابناء بشر بوده است؛ چنانکه در بيان امام علي ؛ هدف رسالت پيامبر اسلام، اثاره و تحريک و برانگيختن قوه و استعداد عقل ورزي و انديشيدن در ميان مردم معرفي شده است.
    جالب آنکه در روايات آمده که به طول رکوع و سجود افراد نگاه نشود بلکه به ميزان تعقل و خردورزي آنها توجه شود. که اين بيانگر توجه تام دين مبين اسلام و ارزش بسيار اين دين براي عقل است. در اين رابطه آيات و روايات بسياري مطرح است که از آن مي گذريم.
    تجربه بيش از 14 قرن از گذشت اسلام نيز ثابت کرده است که بيشترين خسارات و لطماتي که بر پيروان اين دين - چه از درون حوزه اسلام و چه از برون - وارد شده عمدتاً ناشي از عدم تمسک و توجه امت اسلام به توصيه هاي قرآن کريم و پيامبر اعظم در رابطه با تعقل و انديشه ورزي بوده است! چه در نتيجه اين بي توجهي، افراطي گري هاي گونه گون و بسياري رخ نموده و خرمنِ آتشِ فتنه هاي رنگارنگي براي جان و مال و ناموس مردم فراهم شده است.
    امام رضا ؛ با گفتار و رفتار خويش خردگرايي را ترويج و تبليغ مي نمود؛ چنانکه مردم را به تفکر و پيشه ساختن «بينش» سفارش مي نمود. آن حضرت براي رشد خردورزي در جامعه به قصد ايجاد وحدت اجتماعي و تقريب مذاهب اسلامي، آزادانديشي را سرلوحه کار خويش قرار داده بود.
    به گزارش امانت به نقل از خبر آنلاين،بر اين اساس آن حضرت نه تنها اجازه تفتيش عقايد به صحابه و نزديکان خود نمي داد؛ بلکه به هنگام خرده گيري برخي از صحابه به وي در عدم اجازه به انجام اين کار، درخواست آنها را ردّ و حتي آنها را به خاطر چنين امري مورد انتقاد قرار مي داد و مي فرمود:» اگر خداوند مي خواست به اجبار همه مردم روي زمين داراي ايمان راستين و کامل مي شدند... که در اين صورت استحقاق دريافت پاداش را از دست مي دادند... لذا انسانها بايد آزاد بينديشند و با نيروي خرد و بدون هيچ اجباري ايمان استوار و راستين را به کف آورند«.

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی