در حال بار گذاری
امروز: جمعه ۲۵ آبان ۱۳۹۷

دین و اندیشه > وقف، شالوده‏ي توسعه‏ي اقتصادي و اجتماعي‏

علي پوريا گروه دين و انديشه: اصطلاح وقف در قرآن ذکرنشده، اما در سنت اسلامي همانند سنت‌هاي مسيحي و يهودي وجود دارد؛ البته قرآن به اشکال گوناگون بر مفهوم وقف تاکيد کرده است؛ چرا که وقف، منحصر کردن چيزي به کسي است و انتفاع هميشگي موقوف عليهم، از مال موقوفه است. وقتي کسي عين مالي را حبس مي‌کند و تنها اجازه مي‌دهد تا منافع آن مورد استفاده قرار گيرد، در حقيقت عمل صالح به شکل باقيات صالحات از خود به جا مي‌گذارد.

    گروه دين و انديشه: اصطلاح وقف در قرآن ذکرنشده، اما در سنت اسلامي همانند سنت‌هاي مسيحي و يهودي وجود دارد؛ البته قرآن به اشکال گوناگون بر مفهوم وقف تاکيد کرده است؛ چرا که وقف، منحصر کردن چيزي به کسي است و انتفاع هميشگي موقوف عليهم، از مال موقوفه است. وقتي کسي عين مالي را حبس مي‌کند و تنها اجازه مي‌دهد تا منافع آن مورد استفاده قرار گيرد، در حقيقت عمل صالح به شکل باقيات صالحات از خود به جا مي‌گذارد.
     از آن جايي که اموال موقوفه، به شکلي است که سال‌ها و بلکه نسل ‌ها از آن استفاده مي‌کنند، نقش تاثيرگذار و مثبتي در زندگي فردي و اجتماعي مردم ايفا مي‌کند.
    خداوند در آيات قرآن از جمله آيه 57 سوره آل عمران بيان مي‌کند که با ايمان و عمل صالح مي‌توان مستحق فضل الهي شد و در آيه 46 سوره کهف از مردمان مي‌خواهد تا به جاي اندوختن مال و فرزندان که زينت‌هاي زندگي دنيوي است به فکر آخرت خودشان باشند و باقيات صالحات به جا گذارند که همان اعمال صالح ماندگار است که از جمله آن‌ها نماز و روزه، ساخت مساجد، مدارس و موقوفات و خيرات ديگري است که انسان در راه خدا انجام مي‌دهد.
    پس کسي که مالي را وقف مي‌کند در حقيقت براي خودش باقيات صالحات به جا مي‌گذارد. اين گونه هم خودش از زندگي مناسب دنيوي و سپس از آثار و برکات اخروي آن در قيامت بهره مند مي‌شود و هم ديگران از موقوفه بهره مي‌برند.
     شيخ حر عاملي در صفحه 292 از مجلد 13 وسايل شيعه آورده امام صادق(ع) مي‌فرمايد: هر کس از اين جهان درگذرد، پس از مرگ  چيزي به او نمي رسد جز آنکه پيشتر سه چيز از خود باقي گذاشته باشد:1. کار نيکي که اثرش پس از او باقي باشد؛ 2. سنت حسنه اي که در ميان مردم رواج داده باشد و بعد از او مردم به آن روش عمل کنند؛ 3. فرزند صالحي که براي او دعا کند. آن حضرت در جايي ديگر مي‌فرمايد: شش چيز است که شخص مومن پس از مرگش از آن بهره مند خواهد شد: 1. فرزند صالحي که براي او طلب آمرزش کند؛ 2. قرآني که از او باشد و مورد استفاده قرار گيرد؛ 3. درختي که مي نشاند؛ 4. چاه آبي که احداث مي نمايد؛ 5. چشمه آبي که در راه خدا جاري مي کند؛ 6. سنت و روش نيکي که پس از او مردم به آن عمل مي کنند.(همان، حديث 5)
    خداوند هم چنين در آيه 2 سوره مائده از مردم مي‌خواهد تا در کارهاي نيک و خير مشارکت و تعاون داشته باشند و شکي نيست که صدقات در قالب موقوفات به سبب استمرارش از مصاديق بارز معاونت در کارهاي خير و نيک است.اما اينکه چگونه وقف در اقتصاد مقاومتي مي‌تواند نقش ايفا کند بايد گفت که وقتي اموالي در قالب موقوفات در اختيار جامعه مسلمين قرار مي‌گيرد، اين فرصت به عموم مردم داده مي‌شود تا از آن بهره مند شوند و به شکلي هزينه‌هاي عمومي مردم کاهش مي‌يابد. همين کاهش هزينه ها، موجب افزايش ثروت و سرمايه گذاري مردم ودولت در بخش‌هاي ديگر مي‌شود و فرصت توليد و کارهاي ديگر را فراهم مي‌آورد.
     در نظر بگيريد که جامعه، نيازمند يک مکان آموزشي باشد. در اينجا شخصي قسمتي از ثروت خود از ملک يا مال را در اختيار اين بخش قرار مي‌دهد و اين گونه هزينه‌هاي عمومي نهادهاي دولتي کاهش مي‌يابد و در جايي ديگر سرمايه گذاري مي‌شود. اين موجب مي‌شود که کار ديگري با همين بودجه ايجاد شود و شغل و توليدي صورت گيرد. در اينجا همه مردم به شکلي از اين سرمايه گذاري دولت در بخش ديگر نيز سود مي‌برند.
     به سخن ديگر، با يک کار خيرخواهانه وقفي، هم بخشي از نيازهاي جامعه برآورده مي‌شود و هم بودجه و اعتبار،در کار ديگري هزينه شده و زمينه براي کارهاي عظيم‌تر و بزرگ‌تر فراهم مي‌گردد.موقوفات عام المنفعه به سبب اينکه عين مال همواره در اختيار جامعه است، باعث کاهش شديد هزينه‌هاي عمومي و افزايش رفاه و ثروت جامعه مي‌شود.
    برآوردهاي علمي نشان مي‌دهد که در برخي از کشورهاي اروپايي به ويژه آلمان بخش عمده هزينه‌هاي آموزشي و تحقيقاتي و فرهنگي از طريق موقوفات تامين مي‌شود و دولت آلمان از ظرفيت وقف براي افزايش رفاه و توليد ملي و رفاه ملت خود سود مي‌برد.  کساني که اموالي را وقف مي‌کنند به جامعه اين امکان را مي‌دهند که بر ثروت و قدرت خود تکيه کند و نيازمند بيرون نباشد؛ زيرا هر جامعه‌اي وقتي نيازهايش را خود برطرف کند و نيازمند بيرون نباشد، ديگر نيازي نيست که ثروت و قدرت را از بيرون وارد کند و دچار وابستگي شود.
    هر جامعه‌اي، با قناعت و صرفه جويي و بهره مندي از امکانات ملي خود مي‌تواند قوام پيدا کند و برروي پاي خود بماند. وقتي ثروتمندان بخشي از ثروت خود را وقف کارهاي عام المنفعه مي‌کنند با چنين عملي در کارهاي خير معاونت کرده و دولت را از بار سنگيني ر‌ها بخشيده و هزينه‌هاي آن را کاهش مي‌دهند.
    در چنين حالتي دولت مي‌تواند درآمدهاي ملي را در جايي ديگر هزينه کرده و در مقابل تحريم ‌ها و فشارهاي اقتصادي تاب بياورد و از فشار سنگين آن خود را برهاند.

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی