در حال بار گذاری
امروز: چهارشنبه ۲۲ مرداد ۱۳۹۹

دین و اندیشه > هدف از بناي کعبه بر روي زمين چه بود

گروه دين و انديشه:طبق آيات قرآن، زماني که حضرت ابراهيم عليه‌السلام به همراه همسر و فرزند شيرخوارش به سرزمين مکه وارد شد، در آنجا نشانه‌هايي از کعبه وجود داشت.

    گروه دين و انديشه:طبق آيات قرآن، زماني که حضرت ابراهيم عليه‌السلام به همراه همسر و فرزند شيرخوارش به سرزمين مکه وارد شد، در آنجا نشانه‌هايي از کعبه وجود داشت.
    سابقه ساخت کعبه بر روي زمين به دوران حضرت آدم عليه السلام مي‌رسد. هرچند که بر طبق برخي از روايات، کعبه قبل آدم ابوالبشر هم وجود داشته و حدود دو هزار سال قبل از آفرينش انسان، اين مرکز به دستور خداي متعال و توسط ملائکه و جبرئيل عليه السلام ساخته شد تا مرکزي براي عبادت و پرستش ملائکه روي زمين باشد. سپس با خلقت انسان، کعبه تجديد بنا شد که مشهورترين آن به دوران حضرت آدم عليه السلام و سپس زمان حضرت ابراهيم عليه السلام مربوط است. همين قدمت و سابقه طولاني کعبه است که آن را به عنوان بيت عتيق يا خانه قديمي مشهور کرده است.
     در گفت‌وگويي که با حجت‌الاسلام محمود شهرجدي، استاد حوزه و پژوهشگر اسلامي، انجام داده به بررسي تاريخ بنا و رويدادهاي تجديد بنا و تعمير بيت‌الله الحرام پرداخته است. آن طور که اين کارشناس ديني شرح مي‌دهد، پس از تجديد بناي کعبه توسط حضرت ابراهيم و حضرت اسماعيل عليهماالسلام، اين مکان مقدس در طول تاريخ چندين بار ديگر هم مورد تعمير و بازسازي قرار گرفت. از جمله اينکه پس از سال‌ها يک بار ديگر توسط قبيله جرهم که در سرزمين مکه ساکن شده بودند، تعمير شد. سال‌ها بعد از آن، دولت عمالقه آن را تعمير کردند و زماني که چند سال قبل از ميلاد پيغمبر اسلام صلي‌الله عليه و آله، طوفاني روي داد و مکه دچار سيل شد، کعبه هم آسيب‌هايي ديد. در آن زمان جد چهارم نبي مکرم اسلام صلي‌الله عليه و آله که قصي بن کلاب نام داشت، بيت‌الله الحرام را تعمير کرد. بار ديگر هم قبل از مبعث رسول خدا صلي‌الله عليه و آله که بين قبيله‌هاي عرب در خصوص نصب حجر الاسود اختلافي روي داده بود، نبي مکرم اسلام صلي‌الله عليه و آله آن را حل کردند. پس از بعثت پيغمبر اسلام صلوات الله عليه و در دوران حکومت خليفه دوم و سوم هم در کعبه تعميراتي صورت گرفت. همچنين عبدالله بن زبير هم به اين کار اقدام کرد. سپس در زمان حکومت عبدالملک مروان، حجاج بن يوسف به بيت‌الله الحرام حمله کرده بود کعبه را خراب کرده بود که بعد از اين واقعه نيز باز هم کعبه تجديد بنا شد. درنهايت طبق روايت‌ها، در سال 339 هجري بود که قرامطه به مکه هجوم بردند و حجرالأسود را ربودند که البته دوباره به کعبه برگشت.
    *در برخي از مطالب گفته مي‌شود که حضرت ابراهيم عليه السلام کعبه را به امر خداوند بنا کرد و برخي هم نقل مي‌کنند که آن حضرت به تجديد بناي کعبه اقدام کرد. در بين اين دو روايت، کدام صحيح است؟
    در مورد بناي کعبه در تاريخ مطالبي عنوان شده که نشان مي‌دهد حضرت ابراهيم عليه السلام اولين کسي نبود که خانه کعبه را بنا کرد. بلکه کعبه اولين بار در دوراني ساخته شد که هنوز انسان خلق نشده بود. يعني قبل از آفرينش انسان، کعبه به امر خداي متعال و توسط فرشته‌ها و به‌خصوص جبرئيل عليه السلام ساخته شد.
    *شواهد وجود کعبه قبل از تجديد بنا توسط حضرت ابراهيم عليه السلام
    در اين باره يک شاهد قرآني هم وجود دارد. آنجا که خداي متعال به ماجراي انتقال حضرت هاجر سلام‌الله عليها و حضرت اسماعيل عليه السلام به سرزمين خشک و بي آب و علف مکه اشاره مي‌کند و دعاي حضرت ابراهيم عليه السلام را عنوان مي‌فرمايد که: »رَبَّنا إِنِّي أَسْکنْتُ مِنْ ذُرِّيتِي بِوادٍ غَيرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيتِک الْمُحَرَّمِ؛ پروردگارا! بعضى از فرزندانم را در اين سرزمين خشک و سوزان در کنار خانه تو سکونت دادم.«
    اين آيه شريفه مشخص مي‌کند زماني که حضرت ابراهيم عليه السلام به همراه همسرش حضرت هاجر سلام الله عليها و فرزند شيرخوار خود يعني حضرت اسماعيل عليه السلام به سرزمين مکه وارد شد، در آنجا نشانه‌هايي از کعبه وجود داشت.
    شاهد ديگر اين موضوع آيه 96 از سوره مبارکه آل‌عمران است که مي‌فرمايد: »إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَکَّةَ مُبارَکاً؛ نخستين خانه‏اى که به منظور پرستش خداوند براى مردم ساخته شد در سرزمين مکه بود.« بنا بر آيه شريفه معلوم است که ستايش خداي متعال و ساخت مرکزي براي عبادت از زمان حضرت ابراهيم عليه السلام شروع نشده، بلکه قبل از آن حضرت هم پيامبراني بوده‌اند و يکتاپرستي رواج داشت.
    در عين حال در نهج‌البلاغه هم به نقل از حضرت اميرالمؤمنين امام علي عليه السلام نقل شده که در خطبه قاصعه فرمودند: »الا ترون ان اللَّه سبحانه اختبر الاولين من لدن آدم صلوات اللَّه عليه الى الاخرين من هذا العالم باحجار... فجعلها بيته الحرام ... ثم امر آدم و ولده يثنوا اعطافهم نحوه« به اين معنا که: »آيا نمى‏بينيد که خداوند مردم جهان را از زمان آدم تا به امروز به وسيله قطعات سنگى ... امتحان کرده است و آن را خانه محترم خود قرار داده. سپس به آدم و فرزندانش دستور داد که به گرد آن طواف کنند.«
    *يکي ديگر از کساني که به عنوان معمار و بناکننده کعبه نام برده شده‌اند، حضرت ابراهيم و حضرت اسماعيل عليهماالسلام هستند. در اينجا اين سؤال مطرح مي‌شود که اگر حضرت آدم کعبه را بنا کرده بود، چه لزومي داشته که آن دو بزرگوار نسبت به بناي مجدد کعبه اقدام کنند؟
    ظاهراً زماني که در دوران پيغمبري حضرت نوح عليه السلام، آن طوفان بزرگ و هولناک اتفاق افتاد، بسياري از آثار باقيمانده بر روي زمين از بين رفت. در اين ميان کعبه هم دچار صدماتي شد. به همين علت بوده حضرت ابراهيم و حضرت اسماعيل عليهماالسلام به امر خداي متعال اقدام به تعمير يا تجديد بناي کعبه کردند.درواقع حضرت ابراهيم به کمک و همياري فرزندش، حضرت اسماعيل عليه السلام و با راهنمايي و هدايت جبرئيل عليه السلام چيدن ديوار کعبه را آغاز کرد و طبق روايات، اين کار آن‌ها حدود 22 روز زمان برد. سپس حجرالأسود را که يکي از سنگ‌هاي بهشتي است، بر ديوار کعبه نصب کردند.
    اين ماجرا در قرآن کريم اين طور بيان شده است که: »وَ إِذْ يَرْفَعُ إِبْراهيمُ الْقَواعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَ إِسْماعيلُ رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّکَ أَنْتَ السَّميعُ الْعَليمُ؛ و (نيز به ياد آوريد) هنگامى را که ابراهيم و اسماعيل، پايه‏‌هاى خانه (کعبه) را بالا مي‌‏بردند (و مي‌‏گفتند:) پروردگارا! از ما بپذير که تو شنوا و دانايى.«
    *با اين اوصاف، آيا آخرين تجديد بنا و يا تعمير کعبه در آن دوران اتفاق افتاد؟
    خير. کعبه در طول تاريخ چندين بار ديگر هم مورد تعمير و بازسازي قرار گرفت. از جمله اينکه بعد از تجديد بنا توسط حضرت ابراهيم و حضرت اسماعيل عليهماالسلام، بعد از سال‌ها يک بار ديگر توسط قبيله جرهم که در سرزمين مکه ساکن شده بودند، تعمير شد. سال‌ها بعد از آن، دولت عمالقه آن را تعمير کردند و زماني که چند سال قبل از ميلاد پيغمبر اسلام صلي‌الله عليه و آله، طوفاني روي داد و مکه دچار سيل شد، کعبه هم آسيب‌هايي ديد. در آن زمان جد چهارم نبي مکرم اسلام صلي‌الله عليه و آله که قصي بن کلاب نام داشت، بيت‌الله الحرام را تعمير کرد.
    يک بار ديگر هم قبل از مبعث رسول خدا صلي‌الله عليه و آله که بين قبيله‌هاي عرب در خصوص نصب حجر الاسود اختلافي روي داده بود، نبي مکرم اسلام صلي‌الله عليه و آله آن را حل کردند.
    *بعد از مبعث چطور؟ آيا بعد از بعثت رسول خدا صلي‌الله عليه و آله بار هم کعبه مورد تعمير يا بازسازي قرار گرفت؟
    بعد از بعثت پيغمبر اسلام صلوات الله عليه و در دوران حکومت خليفه دوم و سوم هم در کعبه تعميراتي صورت گرفت. همچنين عبدالله بن زبير هم به اين کار اقدام کرد. سپس در زمان حکومت عبدالملک مروان، حجاج بن يوسف به بيت‌الله الحرام حمله کرده بود کعبه را خراب کرده بود که بعد از اين واقعه نيز باز هم کعبه تجديد بنا شد.
    درنهايت طبق روايت‌ها، در سال 339 هجري بود که قرامطه به مکه هجوم بردند و حجرالأسود را ربودند که البته دوباره به کعبه برگشت.
    *آن طور که اشاره کرديد، اولين باري که کعبه بر روي زمين بنا شد و قدمت بناي کعبه شريفه به دوران پيش از آفرينش حضرت آدم عليه السلام مربوط است. اما چرا آن زمان کعبه بر روي زمين بنا شد؟
    آن طور که از احاديث مشخص است، به امر خداي تعالي در زير عرض اعلي و به موازات آن در طبقه چهارم آسمان، خانه‌اي توسط ملائکه بنا شده که بيت‌المعمور نام دارد. از همان زمان، ملائکه دستور داشتند تا بيت‌المعمور را طواف کرده و خداي متعال را عبادت کنند.
    *هدف از بناي کعبه
    بعد از بناي بيت‌المعمور، خداي سبحان به ملائکه‌اي که بر روي زمين مشغول خدمت بودند، فرمان داد تا در زير بيت‌المعمور و موازي با آن، بر روي زمين هم خانه‌اي را بسازند و در آن مکان مشغول به طواف و عبادت خداي متعال باشند. بر طبق اين روايت، کعبه در حدود دو هزار سال قبل از اينکه انسان خلق شود، توسط ملائکه و به خصوص جبرئيل عليه السلام ساخته شد تا مکاني براي عبادت ملائکه باشد. اما همين مکان بعد از گذشت سال‌ها و قرن‌ها دچار آسيب‌هايي شد تا اينکه حضرت آدم عليه السلام آفريده شد و او مأمور بناي کعبه شد تا محلي براي عبادت انسان‌ها و ملائکه بر روي زمين باشد.
    البته مهم‌ترين هدف از بناي کعبه بر روي زمين اين بوده که انسان‌ها به جاي اينکه به پرستش بت و سنگ و چوب روي بياورند، خداي يکتا را بپرستند و همه به سوي مکان واحدي خداوند متعال را ستايش کنند. درواقع کعبه به منزله نماد توحيد است و اينکه همه مردم بايد به سمت کعبه نماز بخوانند، رمز وحدت مسلمانان محسوب مي‌شود.
    *مقام ابراهيم يکي از رمزهاي مهم در بيت‌الله الحرام است؛ رمزي که در قرآن کريم هم به آن اشاره شده است. دليل آن چيست؟
    حضرت ابراهيم عليه السلام براي خداوند متعال بسيار عزيز است، به قدري که به او لقب خليل‌الله يعني دوست خدا داده است. مقام ابراهيم هم سند و نشانه‌اي است که مشخص مي‌کند آن حضرت در تجديد بناي کعبه نقش داشته است. مقام ابراهيم در حقيقت سنگي است که جاي پاي حضرت ابراهيم عليه السلام بر روي آن نقش بسته و همان طور که در سؤال اشاره کرديد، خداي متعال در قرآن کريم به اين موضوع اشاره فرموده است که: »فِيهِ ءَايَت بَيِّنَاتٌ مَّقَامُ إِبْرَهِيمَ؛ در مسجدالحرام نشانه‌هاي روشن، از جمله مقام ابراهيم است.«
    *مگر اين سنگ در تجديد بناي کعبه چه نقشي داشته است؟
    زماني که حضرت ابراهيم عليه السلام مشغول بناي کعبه بود، بر روي اين سنگ مي‌ايستاده تا بخش‌هاي بالايي ديوار کعبه را تکميل کند. از آنجايي که خداي متعال مي‌خواسته تلاش آن حضرت براي توحيد و يکتاپرستي در طول تاريخ باقي باند، جاي پاهاي ايشان روي سنگ نقش بست و تا امروز باقي مانده است.
    به گزارش امانت به نقل از تسنيم،البته در حال حاضر مقام ابراهيم حدود 13 متر از کعبه فاصله دارد و داخل محفظه‌اي قرار داده شده تا از بين نرود و آسيبي به آن وارد نشود.

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی