در حال بار گذاری
امروز: يکشنبه ۳۰ تير ۱۳۹۸

دین و اندیشه > نگرش اسلامي به کرامت انساني

گروه دين و انديشه:جشن‌هاي دهه کرامت در سراسر ايران و ديگر کشورهاي اسلامي فرصت خوبي براي مرور تعاليم روحبخش اهل بيت(عليهم‌السلام) است. ازاين‌رو، با توجه به نامگذاري اين ايام به دهه کرامت که مزين به تولد حضرت معصومه و امام رضا (عليهماالسلام) است، نگاه کوتاهي به موضوع کرامت مي‌اندازيم.

    گروه دين و انديشه:جشن‌هاي دهه کرامت در سراسر ايران و ديگر کشورهاي اسلامي فرصت خوبي براي مرور تعاليم روحبخش اهل بيت(عليهم‌السلام) است. ازاين‌رو، با توجه به نامگذاري اين ايام به دهه کرامت که مزين به تولد حضرت معصومه و امام رضا (عليهماالسلام) است، نگاه کوتاهي به موضوع کرامت مي‌اندازيم.
    »کرامت انسان« يکي از موضوعات بسيار مهم حقوقي، فلسفي، اخلاقي و عرفاني است؛ زيرا اين مسأله مبناي حقوق، امتيازات و تکاليف انساني است. ازاين‌رو، کرامت انساني، مجموعه‌اي از حقوق غيرقابل سلب و انتقال است که محور حقوق بشر اسلامي نيز قرار گرفته است. »کرامت« به معناي ارزش، بزرگي، عزت، حرمت، شرافت، انسانيت، شأن، مقام، موقعيت، درجه، رتبه، جايگاه، منزلت، دوري از پستي، پاکي از آلودگي، احسان و بخشش و جوانمردي و سخاوت آمده است چنانکه در جاي ديگر، به عنايت و توجّه ويژه حق‌تعالي بر بندگان تعريف شده است.
    اگرچه کرامت انسان انکار ناپذير است و هر کس با رجوع به خود، به بزرگي نفسش اقرار مي‌کند، اما منش حقيرانه برخي افراد نشان مي‌دهد که کرامت قابل فروش و اسقاط است چنانکه قرآن کريم در جريان بَلعم باعورا با اشاره به جدال »کرامت« و »لئامت« بيان مي‌کند که در آن نزاع، پستي ولئامت بر کرامت غلبه کرد و بَلعم کرامتش را به بهاي اندکي فروخت.
     اين جريان گوياي آن است که بقاي کرامت نفس، در گرو بر هم کُنش صحيح کرامت باعقل و احساساست. به عبارت ديگر، کريمانه زيستنو رسيدن به کاميابي حقيقي در گرو ايجاد ائتلاف ميان کرامت باعقل و احساس است.
    از سويي، تا اين دوعنصر را نشناسيم نمي‌توانيم ميان آنها با کرامت تعادل برقرار کنيم، بنابراين لازم است تا به طور مختصر به بحث تقابل عقل و احساس و رابطه آن با کرامت نفس اشاره نمايم.
    جدال عقل و احساس از گذشته تاکنون محور گفتگوها بوده است. عده‌اي عقل را برگزيده‌اند و عده‌اي احساس را انتخاب کرده‌اند. اما ظاهراً تقابل عقل و احساس بد معني شده است؛ زيرا نه عقل به معني بي احساسي است و نه احساس به معني بي‌عقلي است؛ بلکه عقل و احساس دو بال پرواز به سوي کاميابي هستند.
    انسان‌هاي موفق کساني هستند که در اين جدال به يک سمت متمايل نشوند بلکه سعي کنند تا در تعاملات زندگي‌شانميان عقل و احساس توازن و هم آوايي بر قرار نمايند همان‌گونه که حضرت سيد الشهداء (عليه‌السلام) در جريان حادثه عاشورا به خوبي در تمام صحنه‌ها ميان اين دو عنصرِ به ظاهر متضاد اتحاد و همسويي بر قرار کرد و اشک و عقل را در جام خون ريخت تا کرامت انسان زنده بماند.
    ر اساس آنچه گفته شد، ائتلاف ميان سه عنصر کرامت، عقل و احساس، چشم انسان را نافذ مي‌کند و به او نيرو مي‌بخشد تا روح بزرگ خود را اسير غل و زنجير شهوات و لذايذ مادي نکند چونان که امير مؤمنان علي (عليه‌السلام) فرمود: »مَنْکَرُمَتْعَلَيْهِنَفْسُهُهَانَتْعَلَيْهِشَهْوَتُهُ؛ هر کس که بزرگ نفس باشد، شهوات در نظرش خوار و ناچيزآيد«.از اين رو، انسان کريم النفس در تقابل »لذت باطني« با »لذت حسّي« که ديگران براي آن سر و دست مي‌شکنند، ميان عقل و احساس جمع نموده و براي حفظ کرامت خودلذت باطني را بر مي‌گزيند چونان که انسان کريم، تشنگي را بجان مي‌خرد تا عزّتش لگد مال نشود، اما انسان ضعيف النفس درمثل شرايط و يا حتي کمتر از آن، چوب حراج به کرامتش مي‌زند تا صباحي در جهنم سوزان دنيا خوش باشد.
    واضح است که ناديده گرفتن لذت حسي به معني بي‌احساسي نيست بلکه حاصل تعامل صحيح عقل و احساس است. از اين رو، انسان کريم نيز که زيست کريمانه را بر مي‌گزيند و از شهوات مادي چشم مي‌پوشد، بي احساس و بي‌عاطفه نيست؛ بلکه از تن آسايي مي‌گذرد تا کرامتش حفظ شود.
    با اين بيان، دهه کرامت، دهه بازگشت به خود و مرور کتاب زندگي است. اين ايام بهترين فرصت براي ايجاد ائتلاف ميان عقل و احساس و کرامت است. خوب است در اين روزهاي مبارک با حضرت رضا و حضرت معصومه (عليهماالسلام) عهد ببنديم و از آنان بخواهيم که ما را ياري کنند تا در جدال ظاهر و باطن، عزت و کرامت خود را به بهايي کمتر از بهشت نفروشيم.
    يک کارشناس مهدويت با اشاره به شاخص‌هاي رفتار کريمانه در جامعه گفت: از جمله شاخص‌هاي اصلي کرامت اين است که توحيد محور باشيم. علم همراه با عمل از ديگر شاخص‌هاي رفتار کريمانه است. در رفتار کريمانه خدمت به همنوع بايد جز اولويت‌هاي ما باشد و با گشاده رويي قبل از اين که فردي درخواستي داشته باشد بايد درخواست او را انجام بدهيم. يعني همواره براي انجام خدمت امادگي داشته باشيم.
    حجت‌الاسلام و المسلمين محمدرضا نصوري با اشاره به معني واژه کرامت اظهار کرد: کرامت يعني "کريم" که از صفاعت خود خداوند است. يعني همان طور که خداوند کريم است انسان هم که مخلوق اوست بايد همچون خداوند کريم باشد و کريم بودن يعني دوري از پستي و روح بزرگ داشتن در مقابل ذات خودخواه انسان.
    وي خاطر نشان کرد: راه به کرامت رسيدن يعني رسيدن به خدا، تقوا و پرهيزگاري. يعني عبادت بدون ريا، معاملات بدون ربا، سياست بدون تزوير و … يعني اين که انسان در تمام شئونات زندگي خود تقوا را حاکم کند و ملاک اصلي در دينداري يعني غلبه بر هواي نفس. امام رضا (ع) الگوي کرامت است انسان متواضع بايد از عالم آل محمد يعني امام رضا (ع) وام بگيرد و الگوي کرامت باشد. مسائل دنيوي براي امام رضا (ع) کوچک‌ترين اهميتي را نداشت.
    اين کارشناس مهدويت با تاکيد بر اين موضوع که شاخصه‌هاي کرامت چيست؟ گفت: از جمله شاخص‌هاي کرامت عبارتند از؛ توحيد محور بودن، يعني در تمام رفتارها و کردارها در زندگي اجتماعي محيط کار، زندگي شخصي و ساير امور شاخص اصلي توحيد محوري است. شاخص دوم علم، توأم با عمل است. يعني انسان براي خودنمايي و براي صرفاً گزارش کاري خود کاري را انجام ندهد، بلکه بايد علم و عمل با يکديگر همسو باشد.
    نصوري تاکيد کرد: شاخص سوم در خدمت کردن اين است که نبايد کارهاي کوچک را دست کم بگيريم. مثلاً محبت به مادر، همسايه، و پدر و … باعث مي‌شود که از همين رفتارهاي کوچک، شاخص‌هاي بزرگ کرامت را در جامعه ترويج بدهيم. توجه به کار کوچک را نبايد دست کم بگيريم.
    وي گفت: نکته بعدي از شاخصه‌هاي کرامت خدمت به کسي است که به ما بدي کرده باشد يعني جزو اولويت‌هاي ما بايد اين امر باشد. اگر کسي غيبت کرده خوبي او را بگوييم. اگر کسي به ما قرض نداده زماني که مي‌توانيم به او قرض بدهيم. اگر کسي به ما سلام نکرده ما به او سلام کنيم. تمام اينها از شاخص‌هاي خدمت کريمانه است. در مجموع خدمت به ديگران بايد در اولويت ما باشد. همچنين بايد احترام در اين خدمت کريمانه را نيز جز اولويت خود قرار بدهيم.
    اين کارشناس مهدويت ياد آور شد: گشاده رويي و حسن خلق يکي از مصداق‌هايي است که بايد در رفتار کريمانه به آن توجه کنيم. مادربزرگ‌ها و پدربزرگ‌هاي ما چرا اينقدر محبوب هستند؟ چون حسن خلق جز محور اصلي زندگي آنهاست. فرد مسئول نبايد در قبال افراد خسته باشد و يا بگويد وقت ندارم. خدمت کريمانه را بايد قبل از درخواست فرد انجام بدهيم. يعني همواره آمادگي براي انجام خدمت را داشته باشيم. صبر و بردباري در انجام خدمت جز صفات خدمت کريمانه است. ما بايد پناهگاه ديگران باشيم. اگر فردي مشکلي دارد وبه ما روي آورده است نبايد از مشکل او سو استفاده کنيم. بلکه بايد به ويژه‌ترين حالت ممکن به مشکل فرد رسيدگي کنيم. حضرت علي (ع) در حديثي مي‌فرمايد: احترام و تکريم به ديگران، احترام و تکريم به خود است.
    نصوري در ادامه با تاکيد بر اين موضوع که مهرباني جز دستور و رفتار زندگي امام رضا (ع) بوده است گفت: الگوي رفتاري ما امام رضا (ع) است. بر همين اساس بايد تمرين کنيم تا مهربان باشيم. موقعيت و زمان، جنسيت و رنگ و ظاهر افراد نبايد براي ما مهم باشد. بلکه ما بايد مهرباني را در سطح جامعه به شکل کاملاً واضح ترويج بدهيم. پيامبر اسلام (ص) پيامبر مهرباني بودند و امام رضا (ع) که از زلاله ايشان است نيز مهرباني را جز رفتارهاي اصلي خود داشتند. نگاه مهربانانه در عمل بايد شکل بگيرد. اگر صاحب خانه هستيم رعايت حال مستأجر را کنيم. اگر فردي به ما بدهکار است رعايت حال او را بکنيم. رحم کنيم به ديگران تا مورد رحمت و مهرباني قرار بگيريم.
    به گزارش امانت به نقل از ايسنا، ارکان اصلي دين عبارتند از عقايد، احکام و اخلاق. مهندسي رفتار بايد بر اساس معيارها و الگوهاي اهل بيت (ع) صورت بگيرد تا از اين طريق بتوانيم شاهد ترويج مهرباني در جامعه باشيم. اگر مي‌گوئيم يک فرد معتاد مي‌تواند چندين نفر را معتاد کند اين را هم بايد بدانيم که يک فرد مهربان مي‌تواند چندين نفر را در سطح جامعه همچون خود مهربان کند. بايد تمرين کنيم که ذائقه‌هابه هم نزديک شود و احترام متقابل و تحمل بالا را در سطح جامعه براي ترويج مهرباني بالا ببريم.

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی