در حال بار گذاری
امروز: دوشنبه ۲۱ آبان ۱۳۹۷

دین و اندیشه > نگاه اسلام به مهاجرت و تعيين سياست‌هاي کلان مهاجرتي

محمدعلي رحيمي نژاد گروه دين و انديشه:در دنياي امروز برخلاف گذشته جغرافيا و مرزهاي جغرافيايي به يک مفهوم ذهني تبديل‌شده‌اند. مفاهيمي چون کشور و مليت دچار تغييراتي بنيادين شده‌اند. حالا ديگر کشور بزرگي از انسان‌ها در کره‌ي زمين به وجود آمده است که نه زبان مشترکي دارند و نه پابند زمين مشترکي هستند.

     گروه دين و انديشه:در دنياي امروز برخلاف گذشته جغرافيا و مرزهاي جغرافيايي به يک مفهوم ذهني تبديل‌شده‌اند. مفاهيمي چون کشور و مليت دچار تغييراتي بنيادين شده‌اند. حالا ديگر کشور بزرگي از انسان‌ها در کره‌ي زمين به وجود آمده است که نه زبان مشترکي دارند و نه پابند زمين مشترکي هستند.
    يکي از اشتراکات کشورها در دنياي امروز پديده مهاجرت است. کشور ما نيز طي دهه‌هاي گذشته علاوه بر اين‌که خروج مهاجر داشته است پذيراي تعداد زيادي مهاجر نيز بوده است. مهاجران افغانستاني و عراقي و پاکستاني عمده‌ي مهاجران در طي چند دهه‌ي اخير را شکل داده‌اند. ايران ميزبان مهاجراني از کشورهاي اروپايي و آمريکايي نيز بوده است. به‌طورکلي نقطه‌ي اشتراک مهاجران حاضر در ايران هم دين بودن آنان با مردم کشور ايران است. مهاجران افغانستاني و عراقي و پاکستاني و اقليت‌هاي مهاجر اروپايي و آمريکايي همگي در دين اسلام با ما اشتراک دارند.
    از طرف ديگر عامل مهم پيرامون سياست‌گذاري در هر زمينه توجه به عرف و فرهنگ جوامع است؛ يکي از عوامل مهم سياست‌گذاري در کشور ما نيز دين و نگاه ديني سياست‌گذاران پيرامون مسائل مختلف است. در همين راستا در نوشته زير به دنبال رويکردهاي ديني نسبت به پديده مهاجرت هستيم.
    »هجرت« در زندگي بشر و پيشرفت علوم و به وجود آمدن تمدن‌ها نقش تعيين‌کننده‌اي داشته و دارد. اسلام به‌عنوان آخرين دين الهي در ابعاد مختلف مسئله هجرت را مطرح کرده و بر آن پاي فشرده است. قرآن در بيش از 14 آيه با عبارات مختلف دستور به هجرت داده است. اهميت هجرت به حدي زياد است که مبدا تاريخ اسلام مهاجرت پيامبر(ص) است.
    *هجرت به‌عنوان يک دستور
    قرآن گاهي با زبان ملامت، مي‏گويد »مگر سرزمين خدا گسترده نبود، چرا دست به هجرت نزديد؟» گاهي پاداش عظيم آن را گوشزد مي‏نمايد و مي‏فرمايد»ـاَلَّذينَ امَنوُا وَهاجَرُوا وَجاهَدُوا في سبيل الله بِاَمْوالِهِمْ وَاَنْفُسِهِمْ اَعْظَمُ دَرَجَهً عِنْدَ الله وَاوُلئِکَ هُمُ الْفائِزُونَ«؛ »آنان که ايمان آوردند و هجرت کردند و با اموال و جانهاي خود درراه خدا جهاد کردند درجه بزرگ‌تري نزد خدا دارند و آن‌ها رستگارند.«
    *هجرت به‌عنوان يک اولويت جهت بهبود
    کسي که درراه خدا هجرت کند، نقاط امن فراوان گسترده‏اي در زمين مي‏يابد. »وَمَنْ يُهاجِرْ في سبيل الله يَجِدُ فِي الارض مُراغَما کَثيرا وَسَعَهً...«، »آن که در راه خدا هجرت کند، موضع‌هاي بسيار وسيعي در زمين مي‏يابد.«
    اما در قرآن دلايلي نيز براي مهاجرت آورده شده است که در ادامه به آن مي‌پردازيم.
    *هجرت براي فراگيري دانش
    قرآن مي‏فرمايد: »وَما کانَ الْمُومِنُون لِيَنْفِرُوا کافَّهً فَلَوْلا نَفَر مِنْ کُلِّ فِرْقَهٍ مِنْهُمْ طائِفَهٌ لِيَتَفَقَّهُوا في الدّين...«؛ »شايسته نيست مومنان همگي (به‌سوي ميدان جهاد) کوچ کنند؛ چرا از هر گروهي از آنان طايفه‏اي کوچ [و هجرت] نمي‏کند تا در دين [و معارف و احکام اسلام [آگاهي يابند و به هنگام بازگشت به‌سوي قوم خود، آن‌ها را بيم دهند؟«
    در روايات به مسلمانان دستور داده‏اند که براي فراگيري علم اگر لازم باشد تا نقطه‏هاي دوردست همچون چين مسافرت و مهاجرت کنند. پيامبر اکرم صلي‏الله‏عليه‏و‏آله فرمودند: »اُطْلُبُوا الْعِلْمَ وَلَوْ بِالصّينِ؛ علم کسب کنيد اگرچه در چين باشد.«
    در اين هجرت خداپسندانه هزاران ملک طالب علم را مشايعت مي‏کنند، چنان‌که پيامبر اسلام صلي‏الله‏عليه‏و‏آله فرمودند: »مَنْ خَرَجَ مِنْ بَيْتِهِ يَطْلُبُ عِلْما شَيّعَهُ سَبْعُونَ اَلْفَ مَلَکٍ يَسْتَغْفِرُونَ لَهُ؛ کسي که از خانه‏اش براي کسب علم خارج مي‏شود، هفتاد هزار ملک او را بدرقه مي‏کنند و براي او استغفار مي‏نمايند«.
    *هجرت براي حفظ دين
    پيامبر اکرم صلي‏الله‏عليه‏و‏آله فرمودند: »مَنْ فَرَّ بِدينِهِ مِنْ اَرْضٍ اِليَ اَرْضٍ وَاِنْ کانَ شِبْرا مِنَ الارض اِسْتَوْجَبَ الْجَنَّهَ؛ کسي که براي حفظ دين و آئين خود از سرزميني به سرزمين ديگر هجرت کند، استحقاق بهشت مي‏يابد«.
    *هجرت از دست ظلم ظالمان
    قرآن مي‏فرمايد: »وَالَّذينَ هاجَرُوا فِي الله مِنْ بَعْدِ ما ظُلِمُوا لَنُبَوِّءَنَّهُمْ فِي الدُّنْيا حَسَنَهً؛ آن‌ها که مورد ستم واقع شدند، و به دنبال آن در راه خدا مهاجرت اختيار کردند، جايگاه پاکيزه‏اي در دنيا به آن‌ها خواهيم داد.«
    در قرآن کريم از زبان حضرت ابراهيم عليه‏السلام (و بنا بر قولي از زبان لوط عليه‏السلام ) مي‏خوانيم: »وَقالَ اِنّي مُهاجرٌ اِلي رَبّي اِنّهُ هُوَ الْعَزيزُ الْحَکيمُ؛ و [ابراهيم] گفت: من به‌سوي پروردگارم هجرت مي‏کنم که او عزيز و حکيم است.« ممکن است مراد از اين هجرت يکي از انواع گذشته باشد؛ هجرت از دست ظالمان، هجرت براي حفظ دين... و يا مراد از آن همان ظاهر آيه باشد؛ يعني، هجرت به‌سوي خداوند براي رسيدن به مقام نبوت يا مقام بالاتر و .... و شاهد اين مطلب اين آيه است که : »اِنّي ذاهِبٌ اِلي رَبّي سَيَهْدينِ«؛ »من به‌سوي خداي خودم مي‏روم و او مرا هدايت خواهد کرد.«
    از انواع هجرت، اهداف هجرت هم به دست مي‏آيد. گاهي هجرت براي کسب دانش و علوم است (يَطْلُبُ عِلْما)، گاهي به هدف حفظ دين (مَنْ فَرَّ بِدينِه مِن اَرضٍ...) و گاهي براي فرار از ظلم و ظالم (هاجَرُوا... من بعد ما ظُلموا) و گاهي براي رسيدن به خداوند (مُهاجِرٌ اِلي رَبّي) و زماني براي فرار از گناه است (يَهْجُرُونَ السَّيِّئاتِ) و همه اهداف گذشته يا به نيّت خدا و (في سَبيلِ اللّه‏) است يا براي غير خدا. البته به‌استثناي دوم و پنجم که قطعاً جنبه خدايي دارد.
    نکته جالب درباره مهاجرت پاداش الهي براي مهاجرين است؛ به عبارت بهتر مهاجرت در راه خدا نه‌تنها عيب نبوده بلکه يک مزيت داراي پاداش نزد خداوند در نظر گرفته‌شده است:
    خداوند به‌عنوان پاداش هجرت ابراهيم عليه‏السلام ، بعدازآن به او نعمت‌هاي بزرگي ازجمله؛ فرزندان لايق و شايسته که بتوانند چراغ ايمان و نبوت را در دودمان او روشن نگهدارند؛ در دودمان حضرت ابراهيم عليه‏السلام نبوت و کتاب آسماني قرارداد؛ پاداش دنيوي همچون نام نيک و لسان صدق في الاخرين به او عنايت فرمود؛ در آخرت او را از صالحان، عطا فرمود.
    از طرف ديگر شاهد نمونه‌هاي تاريخي از مهاجرين و قرار گرفتن آن‌ها در کنار پيامبر(ص) ازجمله سلمان فارسي و بلال حبشي هستيم که خود بيانگر شايسته‌سالاري و محوريت تقوا براي انسان‌ها در جامعه اسلامي است.
    *سخن پاياني
    به گزارش امانت به نقل از الف،معيار برتري انسان‌ها طبق دين تقواي الهي است، لذا با توجه به بافت و فرهنگ ديني کشور، نگاه ديني مي‌تواند به ما در تعيين راهبردهاي کليدي و تصميم‌هاي کلان مربوط به مهاجران و امور مختلف زندگي آنان در جامعه‌ي ايران کمک کند. الگو قرار دادن آموزه‌هاي اسلام در مورد مهاجرت و مهاجران مي‌تواند بسياري از چالش‌ها و دوگانگي‌هاي موجود در سياست‌هاي مربوط به مهاجران در ايران را مرتفع سازد.

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی