در حال بار گذاری
امروز: سه شنبه ۶ اسفند ۱۳۹۸

دین و اندیشه > مرگ‌انديشي به معناي نفي تفکر براي دنيا نيست

گروه دين و انديشه:شايد اين يادداشت که مشغول خواندن آن هستيد، آخرين مطلبي باشد که مي‌خوانيد و حتي ممکن است تا انتهاي متن موفق به خواندن آن نشويد؛ آنچه به تعابير جديد بزرگان دين و دانش مرگ‌انديشي نام گرفته در کلام ائمه معصومين چطور توضيح داده مي‌شود، فوايد آن و حدودوثغورش چيست؟

     گروه دين و انديشه:شايد اين يادداشت که مشغول خواندن آن هستيد، آخرين مطلبي باشد که مي‌خوانيد و حتي ممکن است تا انتهاي متن موفق به خواندن آن نشويد؛ آنچه به تعابير جديد بزرگان دين و دانش مرگ‌انديشي نام گرفته در کلام ائمه معصومين چطور توضيح داده مي‌شود، فوايد آن و حدودوثغورش چيست؟
     اين پيام را از لابلاي آيات و روايات مي توان پيدا کرد. باور نداريد، يک بار اين روايت پيامبر اکرم (ص) را مرور کنيد که فرمود طوري نماز بخوانيد که گويي آخرين نماز شماست. يعني ممکن است پس از آن زنده نباشيد. حالا يک بار هم امتحان کنيد وقتي مي خواهيد قامت ببنديد، گويي قرار نيست بعد از اين نماز زنده باشيد.
     چه لذتي دارد اين نماز، خود پيامبر هم در ادامه اين حديث فرمود چنين نمازي موجب نزديک شدن به خداست.
    اين مطلب بهانه اي بود تا از ياد مرگ و قيامت غافل نشويم. چون به قدري گرفتاري ها و مشکلات دنيايي ما را به خود مشغول کرده است که گاه فراموش مي کنيم سفري به نام مرگ را پيش رو داريم و اين ضرب المثل را هم فقط به حافظه سپرده ايم که »مرگ، شتري است که در هر خانه اي مي خوابد« ولي ظاهرا به آن باور نداريم.
    اگر مرگ را باور داشتيم کمي خود را براي آن آماده مي کرديم. يعني همانگونه که براي يک سفر چند روزه به يک شهرستان از مدت ها پيش وضعيت آب و هوايي منطقه موردنظر و امکانات آن را بررسي مي کنيم تا با مشکلات کمتري روبرو باشيم و از سفرمان لذت بيشتري ببريم ولي گويي قرار نيست به اين زودي ها از اين دنياي فاني رخت بربنديم و حتي مرگ ديگران هم براي ما عبرت نمي شود و مي گوييم »مرگ فقط براي همسايه است«.
    در حالي که مرگ هر يک از عزيزان، دوستان، همکاران و همسايگان در واقع يک يادآوري براي زندگان است تا مرگ را فراموش نکنند و کمي از غبار غفلت دل هاي آنان بکاهد.
    اعلاميه ها و مراسم ختم و يادبود نيز براي پررنگ تر کردن اين يادآوري است ولي گويا عادت کرده ايم ديگران را تا کنار قبر همراهي و خود را براي سالن غذاخوري آماده کنيم که آن هم رسمي جديد است که طي دهه هاي اخير باب شده و داغ بسياري داغديدگان ميت را بيشتر از مرگ عزيزانشان فراهم مي کند.
    سفارش کرده اند هنگام شنيدن خبر هر کسي آيه استرجاع را قرائت کنيم و بگوييم »انالله و انا اليه راجعون« و حضرت علي عليه السلام هنگام سلام به اهل قبور مي فرمود »انا بکم لاحقون« يعني ما هم به شما ملحق مي شويم.
     در روايتي نقل شده حضرت امير (ع) بعد از خواندن نماز عشا، مردم کوفه را سه بار سفارش مي کرد خدا شما را بيامرزد، ابزار و وسايل لازم را براي کوچ کردن از اين دنيا آماده کنيد و کوتاهي و درنگ نکنيد.
    اما سخن از مرگ در قرآن اين گونه آمده است هر کجا باشيد مرگ، شما را فرا خواهد گرفت يا همان مرگي که شما از آن فرار مي کنيد، حتما شما را ملاقات خواهد کرد، حتي براي اين که باور ما را نسبت به مرگ بيشتر کند در آيه 42 سوره مبارکه زمر اينگونه مي_فرمايد: خدا روح مردم را هنگام مرگشان به تمامي باز مي‌ستاند، و [نيز] روحي را که در [موقع‌] خوابش نمرده است [قبض مي‌کند]؛ پس آن [نفسي‌] را که مرگ را بر او واجب کرده نگاه مي‌دارد، و آن ديگر [نفسها] را تا هنگامي معيّن [به سوي زندگي دنيا] بازپس مي‌فرستد (ترجمه فولادوند).
    به همين دليل در برخي روايات از خواب به عنوان برادر مرگ ياد شده است. پس شب هنگام که به بستر مي رويم، يک درصد احتمال بدهيم شامل اين آيه شويم و شايد هرگز از خواب بيدار نشويم. در روايتي آمده است پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله هر روز صبح که از خواب بر مي ‌خاستند، ابتدا به سجده مي‌رفتند و اينگونه از خدا سپاسگزاري مي کردند: »شکر مي‌کنم خدايي را که مرا بعد از اين که ميرانده بود، دوباره زنده کرد و شکر مي‌کنم خدايي را که بازگشت به سوي اوست و خدايي که روح مرا به من بازگرداند تا او را عبادت کنم و شکر او را به جاي آورم.«
    طبيعي است کسي که صبح خود را با ياد مرگ آغاز کند، در طول روز حواسش را بيشتر جمع مي کند و مواظب است حقي از مردم را ضايع نکند و حق الناسي به گردنش نباشد. چون نمي داند تا فردا زنده خواهد ماند که بدهي خود را بپردازد يا از ديگران حلاليت بطلبد.
     شايد در اين وانفساي مشکلات اقتصادي کسي بگويد، مگر مي توان به اين راحتي بدهي طلبکاران را پرداخت يا از بعضي افراد سخت گير حلاليت طلبيد در حالي که وصيت را براي همين روزها گذاشته اند تا اگر مطمئن به زنده بودن خود تا سررسيد بدهي هايمان نيستيم، به ديگران بسپاريم تا مبادا تسويه حساب را به قيامت واگذاريم که معلوم نيست در آن زمان بتوان رضايت صاحبان حق را مثل راضي کردن در دنيا گرفت.
    اگر ياد مرگ در افکار همه مسئولان و مردم نهادينه مي شد، امروز شاهد اشرافي گري و دنيازدگي برخي مديران نبوديم که باعث شکاف بيشتر طبقاتي شده و پرونده_هاي بسياري از تخلفات و جرائم راهي دادگاه ها نمي شد، زيرا کوتاه شدن آرزوها و کم شدن دلبستگي ها از نتايج ياد مرگ است و انسان مرگ انديش بيش از آن که به فکر ساختن دنياي دو روزه خود باشد به دنبال آباد کردن خانه آخرت خود است.
    مرگ‌انديشي و يادآوري مرگ به اندازه اي در روايات مهم است که اميرمومنان (ع) در بسياري از خطبه ها و سخنان خود به آن اشاره کرده اند و امام سجاد (ع) نيز يک دعا از ?? دعايي که در صحيفه سجاديه آمده را به آن اختصاص داده اند. حضرت زين العابدين در دعاي چهلم صحيفه اينگونه با خداي خود راز و نياز مي کند؛ »روزي نباشد که ما از ياد مرگ غافل شويم« يا » خدايا! مرگ را دري از درهاي آمرزش و کليدي از کليدهاي رحمت خويش قرار ده.«
    آنگاه سيدالساجدين فرمود: اي خدا! در اين جهان ما را آنچنان از عمل صالح بر خوردار کن که وعده ديدار تو را با همه نزديکي ‏اش دير شماريم و آتش اشتياق ما در پيوستن به تو در دل زبانه کشد به گونه اي که مرگ، سراي انس ما شود که به آن دل ببنديم و آشيانه الفت ما، که به سوي آن پر گشاييم و خويشاوند ما که نزديک شدن به او را دوست بداريم.
    امروزه ياد کردن از قبر و قبرستان براي برخي افراد، بسيار تلخ است و همواره تلاش دارند از آن فرار کنند و هنگام سخن گفتن از مرگ، لب هاي خود را گاز بگيرند در حالي که اين شتر روزي در خانه ما هم خواهد خوابيد و به قول معروف دير و زود دارد ولي سوخت و سوز ندارد. ياد کردن از مرگ در روايات به اندازه اي مهم شمرده شده که پيامبر اکرم (ص) وعده دادند تا هر کسي که در شبانه روز 20 بار به ياد مرگ باشد، با شهداي جنگ احد محشور خواهد شد.
    شايد 20 باري که رسول خدا به آن اشاره کردند به معناي ياد کردن فراوان از مرگ باشد ولي کسي که به روايات ياد مرگ عمل کند، به طور قطع بيش از 20 بار به ياد آن خواهد افتاد.
    مثلا هنگام صبح به شکرانه بيدار شدن از خواب، به مرگ مي انديشيم يا هنگام خروج از منزل براي يک سفر بين شهري يا حتي درون شهري نمي دانيم آيا دوباره به منزل برمي گرديم يا بر اثر تصادف يا حادثه اي از دنيا خواهيم رفت. آمار تصادفات را ببينيد. چند روز پيش مشاور وزير راه و شهرسازي اعلام کرد که طي هفت ماه گذشته 11هزار نفر جان خود را از دست داده اند.
    برخي مي گويند چرا با چنين احتمال هايي نفوس بد بزنيم در حالي که نفوس بد به معناي فال بد زدن و نااميد کردن ديگران است ولي در اينجا ما احتمالات را براي خودمان پيش بيني مي کنيم. از طرف ديگر همين احتمالات را مي توان با نگاهي اميدوارانه تحليل کرد. مثلا کسي که احتمال بدهد اين شب يلدا، آخرين شب يلداي اوست، قدر آن را بيشتر مي داند و تلاش مي کند تا بيشترين استفاده را داشته باشد.
    درنظر گرفتن همين احتمالات براي مرگ انديشي باعث مي شود برخي افراد از فرصت هاي زندگي بيشتر استفاده کنند. چون همانگونه که ممکن است نبودن ما براي ديگران ناخوشايند و سخت باشد، مرگ ديگران نيز براي ما تلخ خواهد بود.
     شايد به همين دليل است سعي مي کنيم خاطرات خوش و باهم بودن ها را با دوربين هاي تلفن همراه ثبت کنيم تا اگر آخرين مهماني خود را با حضور خانواده و فاميل سر کرديم، خاطره اي از خود را براي آنان به يادگار بگذاريم يا خاطره ديگران را براي هميشه داشته باشيم.
    آخرين باري که با دوستانتان به کوهنوردي رفتيد يا به پابوس حرم رضوي مشرف شديد يا در پياده روي اربعين حضور پيدا کرديد يا در مراسم عقد و عروسي نزديکانتان شرکت کرديد را به ياد داريد؟ ممکن است چنين فرصتي دوباره فراهم نشود و مرگ به ما چنين مهلتي ندهد.
    شايد به همين دليل است که وقتي در مقابل حرم سيدالشهدا مي ايستيد و مشغول خواندن زيارت نامه يا زيارت عاشورا مي_شويد، اينگونه از خدا مي خواهيد که »ولاجعله الله آخر العهد مني لزيارتکم«اين زيارت را آخرين زيارت قرار ندهد.يکي از دلايلي که معمولا باعث مي شود تا از ياد مرگ فرار مي کنيم، توجه نکردن به معناي آن است. چون مرگ در فرهنگ بسياري افراد مساوي با نيستي و نابودي است در حالي که مرگ عامل انتقال ما از دنياي مادي به جهان برزخ است.
    روايتي از امام حسن مجتبي (ع) را نيز ذکر مي کنيم تا فکر نکنيد با مرگ انديشي نبايد به فکر دنيا بود. چون آن حضرت فرمود: براي دنيايت چنان باش که گويي جاويدان خواهي ماند و براي آخرتت چنان باش که گويي فردا مي ميري.
    به گزارش امانت به نقل از ايرنا،خدا رحمت کند يکي از اساتيد حقوق دانشگاه تهران را که در کلاس حقوق جزاي عمومي هر بار که سخن از ويژگي هاي قاضي به ميان مي آمد، با دست به پايين اشاره مي کرد و مي گفت قاضي هر تصميمي که مي گيرد بايد پاسخي براي قبر خود آماده کند.سخن بسيار است ولي چه در فکر مرگ باشيم چه نباشيم روزي ناگهان بانگي بر خواهد آمد که خواجه مرد.

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی