در حال بار گذاری
امروز: دوشنبه ۱ مهر ۱۳۹۸

دین و اندیشه > ماهيت مفهوم اخوت ديني در قرآن کريم و آثار اجتماعي آن

گروه دين و انديشه: اخوت ديني يکي از مفاهيم قرآني است که بر اهميت وظايف مسلمانان نسبت به يکديگر تاکيد دارد؛ مفهومي که به بيان علامه سيدمحمدحسين طباطبايي، مفسر بزرگ و معاصر قرآن کريم آثار اجتماعي نيز دارد.

     گروه دين و انديشه: اخوت ديني يکي از مفاهيم قرآني است که بر اهميت وظايف مسلمانان نسبت به يکديگر تاکيد دارد؛ مفهومي که به بيان علامه سيدمحمدحسين طباطبايي، مفسر بزرگ و معاصر قرآن کريم  آثار اجتماعي نيز دارد.
    اخلاق جمع خُلق است و در لغت خُلْق و خَلْق از يک ريشه؛ يعني (خ ل ق) هستند. خَلْق به شکل ظاهري انسان نظر دارد و خُلق به شکل باطني و نفساني. همان‌گونه که شکل ظاهري انسان، متصف به صفت نيک و بد است، شکل باطني انسان هم اوصاف خوب و بد دارد. هدف انسان در فرهنگ اسلام، تقرب به خداوند است و اخلاق پسنديده اساسي‌ترين راه وصول به اين مقصد. پيامبر اسلام (ص) نيز به بيان خود (انما بعثت لاتمم مکارم الاخلاق، کنزالعمال، ج 3، ص 16) براي تکميل مکارم اخلاق مبعوث شده است.
    اهتمام فوق‌العاده قرآن مجيد به عنوان کتاب مقدس مسلمانان به مسائل اخلاقي و تهذيب نفوس، موضوعي اساسي و زيربنايي است که برنامه‌هاي ديگر از آن نشأت مي‌گيرد؛ به تعبير ديگر، بر تمام احکام و قوانين اسلامي سايه افکنده است. اخلاق از مهم‌ترين مباحث قرآني است و از يک نظر مهم‌ترين هدف انبياي الهي؛ زيرا بدون اخلاق، دين براي مردم مفهومي ندارد.
    انسان‌ها در هر شرايطي اعم از فردي، خانوادگي و اجتماعي نيازمند ارتباط هستند و مهم‌ترين پل ارتباطي انسان و خداوند متعال و انسان‌ها با يکديگر، رعايت قانون است تا با رعايت قوانين هم به حقوق خود برسند هم حقوق ديگران را رعايت کنند. از اين قوانين در حيطه ارتباطات فردي مي‌توان به اخلاق ياد کرد. اما انسان چگونه مي‌تواند اخلاقي و درست عمل کند و به تزکيه در اعمال برسد؟ با توجه به اهميت موضوع در سلسله يادداشت‌هايي به بيان آيات مرتبط با اخلاق و ترجمه روان آنها بر اساس آيات سوره مبارکه رعد (از آيه 19 به بعد) پرداختيم که صفات خردمندان يا به تعبير قرآن اولوالباب را توصيف مي‌کند. اين مجموعه در نهايت هشت صفت از صفات خردمندان را بر اساس آيات قرآن بيان کرد.
    در مجموعه جديد از اين يادداشت‌ها به بيان آياتي از سوره مبارکه حُجُرات مي پردازيم. اين سوره مبارکه چهل و نهمين سوره و از سوره‌هاي مدني قرآن در جزء 26 است. حُجُرات جمع حجره به معناي اتاق است و اين واژه در آيه چهارم سوره مبارکه آمده است. سوره حجرات درباره آداب برخورد با پيامبر (ص) و اخلاق اجتماعي همچون سوء ظن، تَجَسُّس و غيبت سخن مي‌گويد.
    اولين نوبت از اين مجموعه يادداشت‌ها را با آيه شش سوره حجرات در مورد ضرورت تحقيق در مورد اخباري که به ما مي رسد و عمل بر اساس علم آغاز کرديم و دومين يادداشت از اين مجموعه را مي_خوانيم.
    و إن طائفتين من المؤمنين اقتتلوا فأصلحوا بينهما فإن بغت إحداهما علي الاخري فقاتلوا التي تبغي حتي تفيئ الي أمر الله فإن فاءت فأصلحوا بينهما بالعدل و أقسطوا إن الله يحب المقسطين انما المؤمنون اخوة فاصلحوا بين أخويکم ( سوره مبارکه حُجُرات؛ آيه 10-9)؛ اگر دو طايفه از مومنين با هم نزاع داشتند و جنگ کردند، بينشان اصلاح کنيد؛ اگر معلوم شد يکي از آن دو طايفه بر ديگري ستم مي کند با آن طايفه کارزار کنيد تا به حکم اجبار تسليم امر خدا شود و اگر به سوي خدا برگشت بين آن دو را با عدل اصلاح کنيد که خداوند متعال عدالت‌گستران را دوست دارد.
    مؤمنين برادران يکديگر هستند؛ بين برادران را اصلاح کنيد. در اين دو آيه به چند نکته مهم اخلاقي اشاره مي کند: اول تلاش براي اصلاح بين مردم. دوم؛ بي تفاوت نبودن به انسان ها. سوم؛ حقوق اجتماعي انسان ها نسبت به هم؛ اعم از حق مسلماني، حق ايماني و حق ديني. انسان هايي که در يک جامعه با هم زندگي مي کنند در تحصيلات، شرايط اقتصادي، فرهنگي، اجتماعي و حتي در ديانت با هم متفاوت هستند؛ آنچه آنها را مثل دانه هاي تسبيح کنار هم قرار مي دهد؛ دين و اعتقادات قلبي است. يعني با توجه به همه تفاوت ها بين انسان ها؛ دين همچون رشته اي سبب اتحاد است؛ به همين جهت از يک طرف مطابق آيه فوق نه تنها بايد از نزاع بين دو گروه جلوگيري شود (و قطعا نبايد آتش خشم دو طرف را نسبت به هم اضافه کرد)؛ بلکه تمام تلاش مسلمانان بايد معطوف به صلح و سازش بين آن دو گروه باشد و در نهايت با عدل و انصاف با آنان رفتار کنند. از طرف ديگر هر کدام از مسلمان ها نسبت به تمام مسلمان ها مسئول و مکلف هستند. بنابراين اول بايد آگاه به اين حقوق شده و دوم سعي در عمل کردن به اين حقوق داشته باشند.
    به گزارش امانت به نقل از ايرنا،آيه "انما المؤمنون اخوة" يک قانون را بين مسلمانان مؤمن وضع و نسبت برادري را بر قرار مي‌کند که قبلا بر قرار نبود. اين برادري آثار خاص نيز دارد. البته اين نسبت حقيقي نيست (مثل برادر و خواهر از يک پدر و مادر) بلکه نسبت اعتباري و قانوني است. در اين آيه خداوند متعال اين نسبت اعتباري و قانوني را بين مسلمان ها جعل مي کنند؛ زيرا اخوت ديني آثار اجتماعي دارد. 

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی