در حال بار گذاری
امروز: يکشنبه ۳۰ شهريور ۱۳۹۹

دین و اندیشه > شُکوه عزاداري و شِکوِه عزاداران

محسن الويري گروه دين و انديشه:شرايط کرونايي فرصتي بسيار عالي براي زنده ساختن و زنده نگاه داشتن بخشي فراموش شده از نقش و کارکردهاي خانواده براي تربيت نسل حسيني است.

    گروه دين و انديشه:شرايط کرونايي فرصتي بسيار عالي براي زنده ساختن و زنده نگاه داشتن بخشي فراموش شده از نقش و کارکردهاي خانواده براي تربيت نسل حسيني است.
    با اعلام موضع صريح رهبر معظم انقلاب درباره مرجع تصميم‌گيري و ضوابط برگزاري مراسم عزاداري سيدالشهدا (عليه السلام) در ماه محرم، احساس مي‌شد ديگر نيازي به اظهار نظرهاي موافق و مخالف در اين باره نباشد، ولي با توجه به پاره‌اي نوشته‌ها و گفته‌ها و فرسته‌ها، شايد درنگي ديگر در اين زمينه خالي از لطف و حتي ضرورت نباشد.
    صورت‌بندي موضوع بحث
    گاه به نظر مي‌رسد هنوز محل اصلي نزاع و اختلاف رأي بين کساني که در رد و قبول يکديگر سخن مي‌گويند روشن نيست. استدلال کردن به اهميت و برکات اقامه عزا بر سيدالشهدا در پاسخ کساني که پيشنهاد دارند امسال تجمع گسترده براي عزاداري نداشته باشيم، يکي از مصاديق اين سخن است.
     در حدي که صاحب اين قلم پي گرفته است هيچيک از کساني که بر ضرورت رعايت مسائل بهداشتي پاي مي‌فشرند، معتقد به تعطيل عزاداري نيستند تا در رد آنها گفته شود عزاي سيدالشهدا چه برکات اين‌جهاني و آن‌جهاني و الهي دارد.
     رهبر معظم انقلاب هم که تصميم در اين موضوع مهم را به ستاد ملي مقابله با کرونا واگذار کردند اين بار بر خلاف آنچه پيش از اين درباره مساجد فرموده بودند، آن را مقيد به اينکه تصميم‌گيران بايد درک درستي از اهميت عزاداري داشته باشند نفرمودند، شايد به اين دليل که هيچکس در کشور ما نيست که در گوشه‌اي مسؤوليتي کوچک يا بزرگ داشته باشد و سوداي تعطيل کردن عزاداري را حتي به بهانه حفظ سلامت مردم در برابر شيوع کرونا در سر بپروراند.بنا بر اين سخن اصلي در برگزاري يا عدم برگزاري عزاداري در ايام کرونايي نيست، بلکه در چگونگي برگزاري پرشکوه مراسم است به گونه‌اي که هم عزاداران عاشق اباعبدالله زبان به شِکوِه نگشايند و هم تعظيم شعائر حسيني به شکل بايسته صورت بندد و هم پيشگيري‌هاي لازم براي جلوگيري از گسترش کرونا مطابق نظر مسؤولان به عمل آيد.
    شرايط طبيعي و محيط عزاداري
    اثرگذاري شرايط طبيعي پيراموني بر شکل عزاداري يک امر بديهي است و همان طور که شکل عزاداري در ايام تابستان با ايام زمستان (از نظر لباس عزاداران و ماندن طولاني مدت در فضاي باز و يا دماي هواي فضاهاي بسته و مانند) تفاوت مي‌کند يعني محيط طبيعي بر عزاداري اثر مي‌گذارد، اکنون نيز يک پديده طبيعي به نام کرونا خود را بر بسياري از ابعاد زندگي ما از جمله عزاداري‌ها تحميل کرده است. پيشنهاد جايگزين کردن روش‌ها و قالب‌هاي جديد براي عزاداري، در حقيقت واکنش به اين شرايط طبيعي جديد کرونايي است.
    سه پيشنهاد جديد براي عزاداري در شرايط جديد به جاي اجتماعات بزرگ سنتي که بيشتر آنها پيش از اين نيز از زبان مدافعان سلامت جامعه و علاقمندان حفظ تندرستي و نشاط عزاداران سيدالشهدا عليه السلام بيان شده است چنين است: گسترش پاره‌اي آداب و آئين‌هاي کمتر مورد توجه به جاي آداب و آئين‌هاي رايج، تقويت بهره‌گيري از فضاي موسوم به فضاي مجازي، اجراي الگوي "هر خانواده، يک حسينيه".
    الف. گسترش پاره‌اي آداب و آئين‌هاي کمتر مورد توجه به جاي آداب و آئين‌هاي رايج
    شايد کمتر شعائر اسلامي است که به اندازه عزاي سيدالشهدا عليه السلام داراي آداب و آئين‌هاي فراوان و گوناگون باشد.
     پاره‌اي از اين آداب و آئين‌ها مانند روضه‌خواني، سينه‌زني، توزيع نذورات و پوشيدن لباس مشکي به گونه‌اي موردپسند گسترش و عموميت يافته است، اما پاره‌اي ديگر چنين نيست و هر چند شناخته شده است به صورت مطلوب رواج ندارد.
     مانند نصب پرچم عزاداري بر سر در منازل و کوچه و بازار، سلام فرستادن بر حسين عليه السلام به هنگام نوشيدن آب، لعن قاتلان آن حضرت و به تعبير شهيد مطهري تطبيق آن با يزيدهاي مستکبر و حق‌ستيز زمانه، تبرک جستن از تربت پاک سيدالشهدا عليه السلام، زيارت آن حضرت از راه دور و جز آن. اگر امسال شرايط مناسبي براي اجراي برخي از شعائر که رواج مطلوبي داشته است، وجود ندارد چه منعي براي اقامه و گسترش برخي ديگر از آنها که رواج مطلوبي نداشته است، وجود دارد؟
     از نظر تکريم محرم و عاشورا، چه تفاوتي بين شعائري که قبلاً گسترش بيشتري يافته بود و شعائري که اکنون زمينه گسترش آنها فراهم آمده وجود دارد؟
     آيا بهتر نيست موقعيت سال جاري را براي رواج اين دسته از آداب و آئين‌ها مغتنم شمرد؟
    با اين نگاه اقتصاد محرم نيز هيچ آسيب نخواهد ديد، زيرا بخش عمده آن مانند نذورات که به قوت خود باقي است (طبعاً با تغيير شکل اداي عهد و نذر) و بخشهاي تعطيل شده آن هم جايگزين‌هاي گوناگون و تازه‌اي پيدا خواهد کرد.
    ب. تقويت بهره‌گيري از فضاي موسوم به فضاي مجازي
    بهره‌گيري از فضاي مجازي براي پاسداشت و گسترش فرهنگ اسلامي امري بسيار بديهي، رايج و گريزناپذير است؛ اما با اين وجود شاهد پاره‌اي اظهارنظرهاي شگفت در مخالفت صريح يا ضمني با جايگزين شدن اين فضا به جاي فضاهاي سنتي برگزاري مراسم عزاداري هم بوده‌ايم تا آنجا که حتي آن را به برنامه و توطئه دشمنان هم نسبت داده‌اند.
    واژه مجازي در زبان فارسي در برابر کلمه انگليسي Virtul به کار رفته است.
    اين واژه به دليل تضاد با کلمه حقيقت (حقيقت و مجاز) يک بار معنايي سلبي در زبان فارسي دارد که اين بار منفي در زبان انگليسي براي کلمه ورچوآل وجود ندارد. دنياي موسوم به دنياي مجازي از واقعي‌ترين واقعيت‌هاي زندگي کنون ماست و معناي آن حقيقي نبودن نيست، Virtul Virtul در اصل به معناي نزديک به واقع، نازل منزله واقع، در حکم واقع بودن و مانند آن است و فضاي مجازي هم بر همين اساس يعني فضاي نزديک به واقع و نازل منزله واقع شايد اگر کلمه ديگري براي ترجمه اين کلمه برگزيده مي‌شد، مشکلات ما کمتر بود.
    همان طور که وقتي سخنراني اين آقايان از رسانه ملي پخش مي‌شود آنچه ما در منزل مي‌شنويم صداي واقعي آنها نيست بلکه بازتوليد صداي آنها به مدد ابزارهاي جديد ارتباطي است، گسترش عزاداري در اين فضا هم به معناي بهره‌گيري از يک فضاي واقعي براي توليد و بازتوليد گونه‌هاي مختلف نزديک به واقع عزاداري براي سيدالشهدا عليه السلام است. جايگزين شدن موقت و فعال شدن دائم ظرفيت‌هاي اين فضا در برابر فضاي سنتي برگزاري عزاداري چه منعي دارد؟ مگر همين فضاها و شبکه‌هاي اجتماعي نبودند که حرکت گسترده موسوم به ربيع عربي را در کشورهاي اسلامي مديريت کردند؟ مگر همين شبکه‌هاي اجتماعي نيستند که ظرفيت موج‌آفريني آنها در کشورمان در مناسبت‌هاي مختلف رصد مي‌شود؟ چگونه است که فعال شدن اين ظرفيت بزرگ و جايگزين شدن موقت آن براي شکل‌هاي سنتي عزاداري براي عزاداري سيدالشهدا در شرايط کنوني کم‌اهميت يا کم‌بهاء انگاشته مي‌شود؟
    ج. اجراي الگوي" هر خانواده، يک حسينيه"
    پيشنهاد سوم که حتماً بايد در پيوند با پيشنهاد دوم مد نظر قرار گيرد در حقيقت کوشش براي يافتن راهي براي جبران ظرفيت بسيار بالاي مجالس سنتي سيدالشهدا عليه السلام براي فرهنگ‌پذيري نوجوانان و جوانان در شرايط جديد کرونايي است. ظرفيت و کارکرد بي‌بديل محافل سنتي عزاي حسيني را در اين زمينه نمي‌توان ناديده گرفت، اما اکنون شرايطي فراهم آمده که مي‌توان ظرفيت‌هاي يک کانون ديگر به نام خانواده را هم براي فرهنگ‌پذيري عاشورايي فعال کرد.
    خانواده اصلي‌ترين کانون تربيت شهروند فرهيخته ارزش‌مدار است و الگوي "هر خانواده، يک حسينيه" که هنوز به صورت گسترده و روش‌مند تجربه نشده است مي‌تواند تا حد بسيار زياد خلأ ناشي از عدم برگزاري مراسم پرازدحام سنتي را جبران کند. دريغ است که اين فرصت مناسب براي آسان از دست برود. سلامت روان جامعه که در محافل عزاي سيدالشهدا تأمين مي‌شد اکنون مي‌تواند با مديريت بهتر در محيط خانواده پي گرفته شود.
     به گزارش امانت به نقل از مهر،شرايط کرونايي فرصتي بسيار عالي براي زنده ساختن و زنده نگاه داشتن بخشي فراموش شده از نقش و کارکردهاي خانواده براي تربيت نسل حسيني است، البته اين موضوع نبايد در حد شعارهاي احساسي باقي بماند و اجراي درست آن در گروي يک رشته مطالعات و بررسي‌هاي روش‌مند و برنامه‌ريزي‌هاي دانش‌محور است.

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی