در حال بار گذاری
امروز: يکشنبه ۲۴ آذر ۱۳۹۸

دین و اندیشه > شرايط نقض عهد دولت اسلامي با کفار و مشرکان از نگاه قرآن

گروه انديشه: قرآن کريم با وجود تأکيد فراوان بر رعايت عهد و پيمان حتي با کفار، شرايطي را نيز به مثابه جواز نقض عهد و پيمان با آن‌ها بيان کرده که بر اين مبنا مي‌توان چهار گام جمهوري اسلامي در کاهش تعهدات خود در برجام را اقدامي منطبق با آموزه‌هاي قرآني و حتي مهربانانه با طرف‌هاي غربي ارزيابي کرد.

     گروه انديشه: قرآن کريم با وجود تأکيد فراوان بر رعايت عهد و پيمان حتي با کفار، شرايطي را نيز به مثابه جواز نقض عهد و پيمان با آن‌ها بيان کرده که بر اين مبنا مي‌توان چهار گام جمهوري اسلامي در کاهش تعهدات خود در برجام را اقدامي منطبق با آموزه‌هاي قرآني و حتي مهربانانه با طرف‌هاي غربي ارزيابي کرد.
     جمهوري اسلامي ايران چند روز پيش برداشتن گام چهارم کاهش تعهدات برجامي را به طور رسمي اعلام کرد و اين امر را در پي عدم اقدام اروپا در انجام تعهدات خود در برجام و پس از مهلت دو ماهه پس از گام سوم بيان کرد، اما طرف‌هاي اروپايي بدون توجه و اشاره به انجام ندادن تعهدات برجامي خود، اين اقدام را در راستاي نقض برجام ارزيابي کرده و با آن مخالفت کردند.
    اين در حالي است که جمهوري اسلامي حتي يکسال پس از خروج آمريکا از برجام به تعهدات خود کاملاً پايبند بوده و حتي پس از گذشت اين يکسال در قالب چهارگام که بين هر گام دو ماه مهلت به ظرف اروپايي داده، اقدام به کاهش تعهدات برجامي خود کرده است. به عبارتي اروپا باز هم هشت ماه فرصت داشت که اقدامي عملي براي انجام تعهدات خود انجام دهد، اما يا نخواست يا نتوانست که در هر حال اين به معني نقض صريح برجام بود و جمهوري اسلامي نيز براساس مفاد برجام اين چهار گام را براي کاهش تعهدات خود برداشته است، نه اينکه خارج از برجام و توافق چندجانبه دست به اين اقدام زده باشد.
    در قرآن کريم در آيات متعدد از جمله توبه (4 و 7)، رعد (20)، مائده (1)، اسرا (34) و مؤمنون (8) بر اصل رعايت انواع عهد و پيمان‌ها حتي با کفار تأکيد شده و وفاداري و پايبندي به عهد و پيمان از جمله ويژگي‌هاي مؤمنان برشمرده شده است.
    با اين وجود آياتي از قرآن کريم است که به بيان لغو عهد و پيمان با کفار و مشرکان اشاره کده و شرايط آن را برشمرده است که مي‌توان در اين ميان به آيات 1 و 4 توبه و 56، 57 و 58 انفال اشاره کرد که متن اين آيات به شرح ذيل است:
    سوره توبه، 1: »بَرَاءَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى الَّذِينَ عَاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ« ([اين آيات] اعلام بيزارى [و عدم تعهد] است از طرف خدا و پيامبرش نسبت به آن مشركانى كه با ايشان پيمان بسته‏‌ايد.)
    سوره توبه، 4?: «إِلَّا الَّذِينَ عَاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ثُمَّ لَمْ يَنْقُصُوكُمْ شَيْئًا وَلَمْ يُظَاهِرُوا عَلَيْكُمْ أَحَدًا فَأَتِمُّوا إِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلَى? مُدَّتِهِمْ ? إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ» (مگر آن مشركانى كه با آنان پيمان بسته‌ايد، و چيزى از [تعهّدات خود نسبت به‌] شما فروگذار نكرده، و كسى را بر ضدّ شما پشتيبانى ننموده‌اند. پس پيمان اينان را تا [پايان‌] مدّتشان تمام كنيد، چرا كه خدا پرهيزگاران را دوست دارد.)
    سوره انفال، 56 و 57 : »الَّذِينَ عَاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ يَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِي كُلِّ مَرَّةٍ وَهُمْ لَا يَتَّقُونَ، فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِي الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ« (همانان كه از ايشان پيمان گرفتى ولى هر بار پيمان خود را مى‌‏شكنند و [از خدا] پروا نمى‌دارند، پس اگر در جنگ بر آنان دست‏ يافتى با [عقوبت] آنان كسانى را كه در پى ايشانند تارومار كن باشد كه عبرت گيرند.)
    سوره انفال، 58: »وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيَانَةً فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ عَلَى سَوَاءٍ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْخَائِنِينَ« (و اگر از گروهى بيم خيانت دارى [پيمانشان را] به سويشان بينداز [تا طرفين] به طور يكسان [بدانند كه پيمان گسسته است] زيرا خدا خائنان را دوست نمى‌دارد.)
    آيت‌الله العظمي مکارم شيرازي در تفسير نمونه درباره آيه 1 سوره توبه بيان مي‌دارد که »در محيط دعوت اسلام گروه‌هاي مختلفي وجود داشتند. گروهي با پيامبر صلّي اللّه عليه و آله هيچ گونه پيماني نداشتند و پيامبر صلّي اللّه عليه و آله در مقابل آنها نيز هيچ گونه تعهدي نداشت.
    گروه‌هاي ديگري در »حديبيه« و مانند آن پيمان ترک مخاصمه با رسول خدا صلّي اللّه عليه و آله بسته بودند. در اين ميان بعضي از طوائفي که با پيامبر صلّي اللّه عليه و آله پيمان بسته بودند، يک‌جانبه و بدون هيچ مجوزي پيمان‌شان را به خاطر همکاري آشکار با دشمنان اسلام شکستند، و يا در صدد از ميان بردن رسول خدا صلّي اللّه عليه و آله برآمدند. اين آيه به تمام مشرکان- بت پرستان- اعلام مي‌کند که: هرگونه پيماني با مسلمانان داشته‌اند، لغو خواهد شد«.
    در واقع همانطور که مسلمانان بايد مفاد تعهدات حتي با مشرکان و کفار را رعايت کنند و پيمان بستن با کفار منع نشده اما هرگاه آن‌ها قصد توطئه داشتند يا اينکه پيمان را به صورت يکجانبه لغو کرده و به عبارتي نقض عهد کردند مسلمانان نيز مجاز به عدم رعايت توافق هستند و سکوت و بي‌عملي در مقابل اين نقض عهدها نشانه ضعف است، لذا قرآن از پيامبر(ص) خواسته که پاسخ متقابل به پيمان‌شکني کفار را رسماً و علني اعلام کند.
    از طرفي آيه 4 سوره توبه در عين اينکه بر لزوم رعايت عهد و پيمان با کفار و مشرکان تأکيد مي‌کند اما از محتواي آن مي‌توان شرايط نقض عهد از سوي مسلمانان را برداشت کرد؛ در اين آيه تأکيد شده تا زماني که »کفار بر تعهدات خود پايبندند و از آن کم نکرده‌اند» و «مخالفان امت اسلامي را پشتيباني نمي‌کنند« بر تعهدات خود پايبند باشيد، لذا عدم رعايت اين دو شرط از سوي کفار، جواز نقض عهد از سوي مسلمانان است.
    آيات 56 تا 58 سوره انفال نيز نوع واکنش به پيمان‌شکني کفار و دشمنان اسلام اشاره کرده و در وهله اول اشاره به گروهي مي‌کند که مدام پيمان مي‌بندند و آن‌ها را مي‌شکنند و اين دسته از نگاه خداوند بدترين موجودات (آيه 55 انفال) بيان شده است.
    خداوند جنگيدن با اين گروه‌ها و عقوبت سخت آنان را واکنش صحيح به پيمان‌شکني‌هاي متعدد آنان بيان داشته است و »اين دستور به خاطر آن است که دشمنان ديگر و حتي دشمنان آينده عبرت گيرند، و از دست زدن به جنگ خودداري کنند، و همچنين آنها که با مسلمانان پيماني دارند و يا در آينده پيماني خواهند بست از نقض پيمان خودداري کنند، شايد همگي متذکر شوند« (تفسير نمونه، آيت الله مکارم شيرازي).
    به عبارتي »كيفر پيمان‌شكنانى كه امنيّت و ثبات جامعه را به هم مى‌زنند، آن است كه آنان را وحشت‌زده و مضطرب سازد«. از سوي ديگر سکوت و بي‌عملي در مقابل اين دسته نشانه ضعف از سوي دشمن ارزيابي مي‌شود، لذا واکنش مسلمانان نشانه »هيبت و شکت جامعه اسلامي« است که در مقابل پيمان‌شکنان با قدرت عمل مي‌کند. (تفسير نور، حجت‌الاسلام والمسلمين قرائتي).
    همچنين آيه 58 سوره انفال نقض عهد از سوي مسلمانان را تنها به نقض عهد از سوي کفار محدود نمي‌کند بلکه دايره آن را به بيم و ترس از نقض عهد و خيانت به معاهده با ديدن نشانه‌هاي آشکار از خيانت مانند کمک به دشمنان جامعه اسلامي توسعه مي‌دهد.
    واکنش به اين دسته از نگاه قرآن بايد براساس اصل جوانمردي با اعلام قبلي بوده تا دشمن غافلگير نشود و از سوي ديگر اين واکنش براساس اصل مقابله به مثل است. يعنى همان‌گونه كه آنان در فكر توطئه و پيمان شكنى‌اند، شما هم پيمان را لغو كنيد که به معناى رفتار عادلانه با دشمن است. البته نکته اين است که تشخيص شواهد و قرائن خيانت و تصميم بر باطل كردن قراردادها و بى‌اعتبارى تعهّدات، از اختيارات رهبر جامعه اسلامى است؛ »فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ« که مخاطب آن شخص پيامبر(ص) است، نه امّت اسلامى (تفسير نور، حجت‌الاسلام و المسلمين قرائتي).
    به گزارش امانت به نقل از ايکنا،بر اين مبنا مي‌توان گفت در موضوع برجام نيز آمريکا اساساً با خروج از اين توافق، نقض عهد کرده و اروپا نيز با عدم اقدام عملي در انجام تعهدات و صرفاً بيان شفاهي پايبندي به برجام، نقش مؤثري در حمايت از آمريکا، به عنوان دشمن شماره يک جمهوري اسلامي و تقويت تأثير تحريم‌هاي ضد ايراني دولت ترامپ ايفا کرده است، لذا از منظر ديني اقدامات ايران را در کاهش تعهدات برجامي مي‌توان اقدامي موجه و در واقع مهربانانه با طرف غربي ارزيابي کرد، زيرا جمهوري اسلامي ايران همچنان در حال فرصت دادن به اروپايي‌ها براي انجام تعهدات است و کاملاً و يک‌باره برجام را کنار نگذاشته است و در اقدامي کاملاً جوانمردانه و عادلانه مراحل کاهش تعهدات خود را به طور رسمي و علني اعلام و اقداماتي را که در هر مرحله انجام مي‌دهد به طور صريح بيان مي‌کند.

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی