در حال بار گذاری
امروز: دوشنبه ۱۶ تير ۱۳۹۹

دین و اندیشه > رمضان بخشي از شکوه مهندسي فرهنگي و اجتماعي

دين محمد عابدي گروه دين و انديشه:يکي از ويژگي‌هاي مهم دين اسلام اين است که با ابزارهاي مختلف، غبار روزمره‌گي، يکنواختي، کسالت و خمودگي را از چهره جامعه دينداران مي‌زدايد، از مهم‌ترين اين سازوکارها مناسبت‌هاست.

    گروه دين و انديشه:يکي از ويژگي‌هاي مهم دين اسلام اين است که با ابزارهاي مختلف، غبار روزمره‌گي، يکنواختي، کسالت و خمودگي را از چهره جامعه دينداران مي‌زدايد، از مهم‌ترين اين سازوکارها مناسبت‌هاست.
    برنامه‌ريزي دين به گونه‌اي است که براي هر ساعت دعاي خاصي دارد، براي پنج مقطع از روز نماز در نظر گرفته است، براي شب نمازهاي خاصي تدارک ديده است، هر روز دعا و زيارت ويژه‌اي دارد، ايام هفته همچون نماز جمعه و عيد جمعه و غسل‌ها و اعمال خاص ديگر را در خود جاي داده است، همين‌طور ماه و بالاخره براي سال نيز برنامه‌هايي مانند حج سالانه، روزه‌داري سالانه؛ خمس و زکات سالانه و… دارد.
    وقتي به همه اين‌ها به صورت يک بسته نگاه مي‌کنيم، پي به مهندسي فرهنگ و اجتماعي حيرت‌انگيز دين مي‌بريم، زيرا هر يک از اين برنامه‌ها تحرک و تغيير وضعيت و پويايي و جوشش در حوزه‌هاي مختلف فردي، اجتماعي، اقتصادي و… ايجاد مي‌کنند.
    سوال مهم اين است که با اين همه ظرفيت‌هاي دين چگونه است که جلوه‌هاي جدي اين مهندسي باشکوه را در جامعه اسلامي نمي‌توانيم ببينم. پاسخ البته با تأسف شديد اين است که اين مهندسي در نظام‌هاي اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي و سياسي ما هرگز به نحو کارآمد بازسازي نشده است. براي همين به مراسم‌هاي مذهبي مثل ماه رمضان، اعتکاف، اعياد مذهبي مثل جمعه، به صورت برنامه‌هاي مقطعي نگاه مي‌شود و اين برنامه‌ها در کنار هم توان توليد يک فرهنگ جامع و گسترده در سطح ملي را به خود نمي‌بينند. در اين ميان برخورد دستگاه‌هاي مختلف فرهنگي، مذهبي، رسانه‌اي و… با ماه رمضان نيز از اين فقر مهندسي به شدت رنج مي‌برد.
    همه ماه رمضان را به عنوان مناسبت مي‌شناسند، برنامه‌هاي آن مناسبتي ساخته مي‌شود و هرگز و با اينکه در ماه رمضان ده‌ها متولي فرهنگي و مذهبي و حتي اقتصادي و رسانه‌اي و هنري پاي کار مي‌آيند، اما بدون نقشه راه ملي و بدون توجه به اين که جايگاه ماه رمضان درميان ماه‌هاي ديگر در مسئله فرهنگ سازي و رفتارسازي چيست؟ چگونه مي‌توان از ماه رمضان براي رفتارهاي اقتصادي در طول سال استفاده کرد. فلسفه ماه رمضان آيا اختصاص به يک ماه دارد يا بخشي از پازل تغيير سرنوشت جامعه اسلامي از وضعيت موجود به وضعيت مطلوب است؟
    کتاب »با قرآن در بهار قرآن« که توسط اينجانب به نگارش درآمد با اين دغدغه درپي آن بود که نشان دهد ماه مبارک رمضان فقط يک مناسبت سالانه نيست؛ ماه رمضان ماه قرآن است؛ ماه رمضان ماه توجه و تحقق محتواي کتاب دين است، يعني در اين ماه بايد توجه‌ها به نقشه راه دين متوجه گردد و مسلمانان بدانند که در زندگي خود در طول سال بايد دستورات قرآن را پروتکل و دستورالعمل زندگي فردي و اجتماعي وسياسي خود قرار بدهند.
    ما بر اساس آموزه‌هاي قرآن و سنت مي‌دانيم که اين کتاب در شب قدر نازل شد (انا انزلناه في ليله القدر) و شب قدر در ماه رمضان است. روزه ماه رمضان براي ايجاد تقوا تشريع شده است. نتيجه اين مي‌شود که فلسفه ماه رمضان بر اساس آيات قرآن ايجاد تقواست، اما تقوا و خدا لحاظي (در اقتصاد، خانواده، سياست، فرهنگ، امينت و کشورداري و….) که در اين ماه ايجاد مي‌شود، بخشي از پروژه بزرگ فرهنگ‌سازي سالانه اسلامي است و بخش مهمي از کارکردهاي ماه رمضان، براي هر شهروند جامعه اسلامي، مربوط به طول سال است، ولي آيا دستگاه‌هاي قانون‌گذاري، فرهنگي، اجرايي چنين نگاهي به اين سرمايه عظيم دارند؟ پاسخ يک کلمه است: هرگز و حاشا.
    با توجه به اينکه ماه رمضان سي روز است و قرآن نيز سي جز دارد، کتاب »با قرآن با بهار قرآن« مي‌کوشد براي هر روز، آيه‌اي از يک جز در پيش چشم خوانندگان خود قرار بدهد تا در طول سي روز، آموزه‌هاي قرآن را مرور کنند و محتواي قرآني راهي براي تحقق در زندگي آنان بيايد. در اين کتاب موضوعات سي گانه‌اي گرد آمده است که هر کدام از طريق روايات و سنت تبيين شده‌اند تا خواننده با سرعت و در کمترين مدت به آن‌ها دست يابد. موضوعاتي مانند تقوا، روزه‌داري، قيامت‌باوري، کنترل خشم، پرهيز از حرام‌خواري، عدالت، دعا، عبادت، غفلت و بي‌خبري، آباد کردن مسجد، توبه، شيطان‌شناسي، نا اميدي از رحمت خدا، احسان، نماز و نماز شب، امتحان الهي، عفت و خويشتنداري، دوست‌يابي، حيا، امر به معروف و نهي از منکر، غيرت، اخلاص، عبرت، دوري از گناهان کبيره، صبر، تعلق نداشتن به دنيا، ياد خدا، اخلاق برجسته، حسادت.
    براي مثال تنها به يکي از اين عنوان‌ها توجه کنيم يعني »احسان«. کتاب به آيه 90 نحل توجه مي‌دهد که خداوند به عدل و احسان امر کرده است. کتاب توضيح مي‌دهد که عدل يعني هر چيزي در جاي خود باشد و هر نوع انحراف، افراط، تفريط خلاف عدل است، ولي عدالت به تنهايي کارساز نيست وبه مرحله بالاتري (احسان) نياز هست، زيرا گاه حل مشکل با اصل عدالت به تنهايي امکان ندارد و نياز به گذشت و فداکاي است که با احسان از آن ياد مي‌شود.
    امير مؤمنان فرمود: »العدل انصاف و الاحسان التفضل«، عدل انصاف است و احسان بيشتر از حق دادن. اگر به خوبي دقت شود اين آموزه قرآني دقيقاً چيزي است که ما در ايام کرونايي که دامنه فقر فقرا گسترده‌تر و سفره‌هاي آن‌ها کوچک‌تر شده است، به آن نيازمندتريم.جامعه‌اي که در چهل سال ماه رمضان با آموزه قرآني احسان آشنا شده باشد، امروزه آمادگي گذشتن از خود براي بقاي هموطن خود را خواهد داشت. آيا متوليان فرهنگي ما با چنين نگاهي از چهل سال پيش به آموزه‌اي قرآن و ظرفيت ماه رمضان نگريسته‌اند؟در کتاب به آثار احسان توجه مي‌شود. مانند: چشم پوشي از گناه، دوستي و تداوم محبت (من اکثر احسنه احبه اخوانه) (کسي که احسانش بيشتر شود، برادرانش دوستش خواهند داشت)، مالک قلب‌ها شدن (بالاحسان تملک القلوب)، به خود احسان کردن (ان احسنتم احسنتم لانفسکم) و… در صورتي که اين آموزه‌ها در بهار قرآن يعني ماه رمضان به مرحله ثبات در جان و دل مردم برسد.
    در ايام بلاها و گرفتاري‌هاي بهداشتي و اقتصادي و سياسي و… مردم با احسان و نيکي موجب تداوم دوستي‌ها خواهند شد، نه اينکه ايام بلا مردم به دشمن هم تبديل شوند؛ آنان مالک قلب آسيب ديدگان خواهند شد نه اينکه گروه‌هاي آسيب پذير از آتش گرفتن ماشين لوکس ثروتمندان ابراز خوشحالي کنند و خود حديث مفصل خوان از اين مجمل.
    به نظر مي‌رسد رسالت اصلي اهل انديشه و کتاب اين است که بايد اين ظرفيت ماه مبارک را در ميان ظرفيت‌هاي ديگر که اسلام طرحي کرده، ببيند و به هندسه مناسبت‌هاي اسلامي دست يابند و مهم‌تر اين که بتوانند اين يافته‌ها را به دست اندرکارن فرهنگي و رسانه‌اي و قانون‌گذاران مؤثر در اين حوزه‌ها عرضه کنند.
    به گزارش امانت به نقل از مهر، بياييد در ايام آغازين ماه مبارک دعا کنيم که اهل کتاب و اهل قلم به ماه رمضان به عنوان بخشي از پازل پروژه اسلام براي انسان‌سازي بنگرند.

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی