در حال بار گذاری
امروز: شنبه ۳ فروردين ۱۳۹۸

دین و اندیشه > در ولايت فقيه کدام مفهوم ولايت مد نظر است

گروه دين و انديشه: در زمينه ولايت فقيه، از جمله ايرادهايي که وارد مي‌کنند و درصدد تشکيک در اصل بحث هستند، تعريف واژه ولايت است. در اين يادداشت و يادداشت بعدي به تبيين مقوله «ولايت» و «مراتب ولايت»خواهيم پرداخت.

     گروه دين و انديشه: در زمينه ولايت فقيه، از جمله ايرادهايي که وارد مي‌کنند و درصدد تشکيک در اصل بحث هستند، تعريف واژه ولايت است. در اين يادداشت و يادداشت بعدي به تبيين مقوله »ولايت« و »مراتب ولايت« خواهيم پرداخت.
    معناي اصطلاحي ولايت در حوزه‌هاي مختلف علوم از جمله فقه، عرفان و کلام با يکديگر متفاوت است. ولايت در فقه با تعابير مختلفي به کاربرده مي‌شود؛ همچون: »جواز تصرف« ، »تصرف در امر و نهي« ، »تصرف در اموال و انفس«، »تصرف يا حاکميت بر شخص ديگري« ، »احق و اولي به تصرف« ؛ اما مضمون همگي «تصرف و قيام به شئون غير»است.
    در مباحث عرفاني، اصلاح ولايت کاربرد بسيار گسترده‌اي دارد و معمولا براي تبيين مقام‌هاي سالک و شيوه سرپرستي او در مراحل مختلف سير و سلوک به کار مي‌رود.
    در علم کلام، »ولايت« مفهومي عام و فراگيرتر دارد و به معناي امامت و رهبري اجتماعي و تاريخي طرح مي‌شود. از ديدگاه علماي علم کلام، ولايت يک مساله اعتقادي است که جايگاهي بس رفيع دارد و منظور از آن، استمرار تمام شئون هدايت و رهبري پيامبر اکرم (ص) به جز نبوت در جانشينان آن حضرت است.نکته قابل توجه آنکه در فرهنگ ديني،‌ ارتباط بين امام و مأموم، تنها يک رابطه سياسي يا سازماني نيست که بر اساس برخي مصلحت‌سنجي‌ها و سودجويي‌ها شکل گرفته باشد؛ بلکه رابطه‌اي کاملا عاطفي و مبتني بر عشق و محبت طرفيني است؛ بنابراين در مفهوم کلامي ولايت، معناي عميقي از عشق و محبت و دوستي نيز نهفته است.
    انديشه سياسي ـ اجتماعي »حاکميت ولايت فقيه« در واقع بر پايه همين مفهوم از ولايت استوار شده و سرپرستي فقها بر زندگي اجتماعي مسلمانان را تداعي مي‌کند.
    ولايت اعم از اينکه ولايت بر »فرد« باشد يا‌ »جامعه« به معناي »سرپرستي بر رشد«است که اين معنا از ولايت با مفهوم ولايت به معناي حضانت و نگهداري متفاوت است؛ چون ولي در حضانت، تنها به مراقبت ظاهري از فرد تحت حضانت مي‌پردازد، اما در ولايت ـ به معنايي که مورد بررسي است ـ ولي وظيفه خود را سرپرستي رشد فرد يا افراد تحت ولايت خود مي‌داند.
     براي روشن شدن معناي سرپرستي رشد، ابتدا بايد به معناي تکامل و رشد به طور اجمالي توجه کرد، سپس سرپرستي آن را مورد نظر قرار داد. رشد يعني حرکت کردن، تکامل و گسترده‌ شدن در جهتي که مجموعه افراد، آن را کمال مي‌پندارند. البته اين امر مي‌تواند جهت الهي يا مادي نيز داشته باشد. رشد اصطلاح فلسفي به معناي ايجاد وحدت يا کثرت جديد در فرد يا جامعه است؛ بدين معنا که فرد در صورتي که رشد يابد، قدرت نفوذ و هماهنگ‌سازي بيشتري در حوزه تصرف خود پيدا مي‌کند. اين معنا با بيان يک مثال به خوبي قابل توضيح است:
    هنگامي که سخن از بلوغ فکري يک فرد به ميان مي‌آيد، بدين معناست که اطلاعات او نسبت به اطلاعات گذشته، هم از نظر کميت و هم از نظر کيفيت افزون‌تر شده است؛ يعني مرحله جديد، نه تنها اطلاعات گذشته را در بر دارد، بلکه افزون بر آن، اطلاعات جديدي را شامل مي‌شود که فرد توسط آنها قدرت تشخيص و تصميم جديدي پيدا مي‌کند.
     وقتي سخن از بلوغ روحي و رشد اخلاقي فرد به ميان مي‌آيد، بدين معناست که او به کمالات اخلاقي بيشتري دست يافته و توانسته ملکات فاضله بيشتري در خود ايجاد کند و ملکات گذشته خود را در خود رسوخ دهد؛ يعني توانسته است افزون بر قناعت، شجاعت و ايثار، اخلاص و توکل را نيز در خود تجلي بخشد يا در نقطه مقابل، افزون بر زدودن خست، رياکاري و دنائت توانسته بي‌عفتي و دنياخواهي را نيز از خود دور کند.
    همين معنا در سطحي گسترده‌تر در جامعه وجود دارد؛ صرف نظر از اينکه رشد در جامعه به معناي رشد تک تک افراد يا به معناي رشد وحدت ترکيبي افراد باشد.
    به گزارش امانت به نقل از فارس، به بيان ديگر، رشد و پيشرفت در جامعه هنگامي صورت مي‌گيرد که مجموعه آحاد جامعه از کمال بالاتري (مثلا از رشد فکري بيشتر، قدرت تفاهم و قدرت سنجش برتر و بالاخره قدرت رواني و روحي‌افزون‌تر) برخوردار باشند. تمام اين کمالات در قدرت عملکرد عيني بالاتر جامعه تجلي مي‌يابد. اصولا بدون افزايش و پيشرفت، امکان صدق و تحقق رشد در جامعه امکان‌پذير نيست. هرچند در بحث از تفاوت فرد و جامعه بيان شد که جامعه موضوعا يک پديده جديد و متفاوت با فرد است.

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی