در حال بار گذاری
امروز: چهارشنبه ۷ آبان ۱۳۹۹

دین و اندیشه > حضوري در جنگ که از دل مردم بود

گروه دين و انديشه: جنگ تحميلي عراق عليه ايران دو ويژگي برجسته و مهم داشت: تاکيد براي دفاع از مرزهاي اعتقادي و مشارکت همه مردم از تمام اقشار جامعه از زبان‌ها و فرهنگ‌ها و حتي با اعتقادات مختلف.

    گروه دين و انديشه: جنگ تحميلي عراق عليه ايران دو ويژگي برجسته و مهم داشت: تاکيد براي دفاع از مرزهاي اعتقادي و مشارکت همه مردم از تمام اقشار جامعه از زبان‌ها و فرهنگ‌ها و حتي با اعتقادات مختلف.
    در نشست تخصصي بازخواني گفتمان هنري و ادبي جنگ و دفاع مقدس (مروري بر ادبيات دفاع مقدس و نامه‌هاي رزمندگان) که  به همت پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات برگزار شد، اسماعيل اميني، شاعر، استاد دانشگاه و محقق حوزه ادبيات جنگ، و طيبه عزت‌اللهي‌نژاد، عضو هيئت‌علمي پژوهشکده هنر پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، به بيان ديدگاه‌هاي خويش پرداختند.
    در اين نشست به دبيري مصطفي اسدزاده، عضو گروه فرهنگ و جامعه پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، به صورت آنلاين و در اسکاي روم پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات ابعادي از گفتمان هنري و  ادبي جنگ و دفاع مقدس با مرور ادبيات دفاع مقدس و نامه‌هاي رزمندگان، بازخواني شد. بر اين اساس اسماعيل اميني با تحليل گفتمان ادبي جنگ در اشعار و سروده‌ها، زوايايي از اين گفتمان به‌ويژه در قالب شعر ادبيات پايداري را مرور کرد و طيبه عزت‌اللهي‌نژاد برخي وجوه زيبايي‌شناسي و معناشناسي نامه‌هاي رزمندگان جنگ تحميلي را با ارائ? نمونه‌هايي از مکاتبات رزمندگان، ارائه کرد. اين نشست با قرائت شعري از حميد سبزواري و ياد و خاطره شهدا و رزمندگان شروع شد و سخنرانان به ارائه تحليل‌هاي خويش پرداختند.
    نبايد ارزش‌ها را به کميت بدل کرد
    اسماعيل اميني با تاکيد بر اين که شرايط جنگ شرايط شخصي را به حاشيه راند و باعث شد همه افراد جامعه به نوعي احساس وظيفه کرده و وارد ميدان شدند، تصريح کرد: شرايط و روزهاي جنگ روزهايي خاص و تکرارنشدني بود.
    وي ادامه داد پيش از جنگ هشت سااله با عراق صرفا در اشعار  و افسانه ها و اساطير با چنين چيزي روبرو بوديم که انسان ها در مواجهه با بيم مرگ و تهديد جاني، شجاعانه روبرو شوند. موضوعي که شامل حتي بچه هاي کم سن و سال بود و نسل جديد در مواجهه با شنيدن اين داستان احساس اسطوره بودن دارند.
    اميني تاکيد کرد: شعر اين افتخار را داشت که نسبت به ساير هنرها پيشتاز بود و خاصيت آن بود که پيشقدم شود و اين غيرت‌ها را به تصوير بکشد؛ ويژگي شعر حماسي اين است که مبالغه کرده و قدرت هاي فوق العاده اي به شخصيت يا واقعه اضافه مي کند اما در اشعار دفاع مقدس اغراق و مبالغه نداريم و هرچه شعر مي گفت (به رغم همه احساسي که در خود نهفته داشت) کمتر از آن چيزي بود که اتفاق مي افتاد.
    اين استاد دانشگاه در تاکيد بر لزوم بازخواني اشعار اين دوره، بررسي آنان را سندي مهم عنوان کرد و گفت: اين که آدم ها به چه فکر مي کردند که خانه و خانواده را رها مي کردند، والدين و فرزندانشان را مي گذاشتند و مي رفتند يا حتي براي خط مقدم با هم رقابت مي کردند موضوعي است که اهميت بررسي دارد و اين که در اين برهه چه نظام فکري بر مردم و جامعه حاکم بود را مي توانيم با اسناد و واکاوي شعر و ادبيات و وصيت ها نشان دهيم.
    اميني خاطرنشان کرد: اين دوران (دفاع مقدس) سرمايه اجتماعي براي ايران است، همچنان که عاشورا هست و هميشه مي توانيم به آن تکيه کنيم.
    اين استاد دانشگاه در ادامه و در توضيح تفاوت اين جنگ با ساير جنگ هايي که در اين سرزمين بود، بيان کرد: وجهه مذهبي در جنگ ايران و عراق برجسته بود؛ اين که اين جنگ آرمان جهاني که داشت و مهمترين ويژگي آن حکومتي نبودنش بود زيرا حکومت هنوز ارتش آماده نداشت.
    در نتيجه دفاع مقدس و جنگ ايران و عراق دو ويژگي برجسته و مهم داشت: 1. تاکيد براي دفاع از مرزهاي اعتقادي و 2. مشارکت همه مردم از تمام اقشار جامعه از زبان‌ها و فرهنگ‌ها و حتي اعتقادات مختلف را همراه داشت.
    اميني در توضيح حضور انواع آدم‌ها در آن دوران يادآور شد: البته که در آن دوران آدم هاي مخالف و منفعل هم داشته ايم اما وقتي صحبت از ديدگاه يک دوره مي کنيم، مقصود ما ديدگاه و فضاي غالب است که فضاي غالب آن زمان همراهي با جنگ بود و يکي از مشکلات ما پس از جنگ تبديل به کميت کردن ارزش هاي آن دوره بود؛ وقتي از شهدا و رزمندگان سابقه حضور و درصد آسيب را خواستند و آن را مبناي ارزش گذاري کردند؛ مشکلات زيادي پيش آمد، چيزي که نمود آن را امروز و در مواردي چون دانشگاه و تبديل دانش به تعدد مقالات و غيره مي بينيم.
    ايراد گفتمان رسمي اين بود که تلاش کرد جنگ را که معنوي و به دور از حسابگري هاي رايج در مناسبات اداري بود در دايره تنگ نظري هاي مادي قرار دهد. مجموع اينها باعث شد به روزگار امتياز و عدد جمع کردن برسيم که جاي ارزش ها را »ارزش کالا« گرفت. اين همان هشدار امام بود که گفت: »نبايد در گير و دار روزمرگي اجازه دهيم که قهرمانانمان فراموش شوند و از دست بروند«. و اين کار مصرف اندوخته اي است که در جنگ جمع شد و بايد اجازه دهيم اين اندوخته بماند.
    اميني در انتهاي صحبت‌هاي خويش و در توضيح راه‌حلي براي برون رفت از اين وضعيت گفت: بايد کار پژوهشي به عنوان پروژه‌هاي دانشجويي و دانشگاهي تعريف کنيم که دنبال اين اسناد باشيم و اساسا ببينيم اين يادداشت هاي روزمره چه هستند و چگونه هستند و اساسا قابل انتشار هستند يا نه.وي افزود: نمي توانيم بر اساس پسند امروزمان تصاوير و حقايق تاريخي را تغيير دهيم و اگر در تبليغات رسمي و رسانه‌اي اين کار را انجام مي‌دهند، در کار دانشگاهي اين روش علمي نيست.امروز به انسان هاي بزرگي (زن و مرد) نياز داريم که بي‌ادعا کارسخت کنند و بدانند خدا ناظر بر کارشان است؛ موضوعي که امروز به شدت سخت شده است زيرا امروز همه کيفيت‌ها را فداي کميت‌ها کرده‌ايم.
    اين استاد دانشگاه تاکيد کرد: اين موضوع را امروز در اشعار شاعران جوان دفاع مقدس مي بينيم که اين اعتراض را دارند و در ادبيات و زبان خودشان (که بر حق هم هست) اين گلايه را دارند که چرا امروز يک ديگريِ ديگر براي آدم ها شکل گرفته است که نه مانند دوران جنگ آن ديگري کافر که دوست و هموطن خودش است و براي اويي تعيين تکليف مي کند که خودش جزئي از اتفاقات گذشته يا وامدار آن يا خانواده شهيد و جانباز و ... است.
    ديگرخواهي دوران دفاع مقدس، ارزشي است که بايد به آن بازگرديم
    طيبه عزت‌اللهي‌نژاد در توضيح منابعي که از آنان در بررسي خود بهره جسته است، گفت: اين نامه‌ها، نامه هاي خانواده و نزديکان خودم هست؛ از جواني 15 ساله تا مردي که حدود 50 سال سن دارد که آنها را از جهت انسان‌شناسي هنر بازخواني و ?? نامه را بررسي کرده ام.
    اين پژوهشگر ادامه داد: اين نامه‌ها از چهار بعد انسانشانسي: زيبايي شناسي، معناشناسي، عامليت و عاطفي بررسي شده اند.
    110 ميليون قطعه کاغذ در قالب نامه به جبهه ارسال شده است که پشتيبانان آن حاميان چاپ و انجمن هاي اسلامي در آن دوره بوده‌اند. عزت‌اللهي‌نژاد در توضيح بُعد زيباشناسي نامه‌ها تصريح کرد: تصاوير اين دوره، سه حيطه برجسته دارند که عبارتند از مکاني، قومي و ملي. در بعد مکاني جبهه را مي بينيم که تصوير نيستي و عدم و حشت و ترس نيست بلکه آدم هايي توانمند را نشان مي دهد؛ امکان مقدس جنگ ايران و عراق که جنگي ايدئولوژيکي بود را مي توان نوعي از همزادپنداري با صدراسلام دانست و به نوعي جهان اسلام در اين جنگ اهميت يافته و رزمندگان، رزمندگان اسلام خطاب مي شوند و جبهه مکاني قدسي و آرماني تصوير مي‌شود که گويي افراد در خود را تطهير مي کند و دشمنان در حکم کافر تصوير مي شوند و امکان مقدس در اين تصاوير بر پاکت‌هاي نامه بازنمايي مي شوند؛ در بعد قومي قوميت ها را با لباس هايشان به تصوير مي کشد در روي جلد نامه که همه به ياري جامعه خود آمدند و در جبهه اسلام قرار گرفتند و وحدتي که از اين طريق برجسته مي شود؛ و در نهايت در بعد ملي تصاوير ملي کمتر از تصاوير مذهبي هستند و عمدتا از تصوير پرچم در مرکز تصوير مشخص مي شوند بوده‌اند.
    در اين تصاوير تعداد رنگ ها محدود است و جنس کاغذها به دليل تحريم ها کيفيت بالا ندارد؛ متاسفانه در حال از بين رفتن هستند و بايد به آنها توجه شود که به رغم اهميت و زمان طولاني اين جنگ پژوهش در اين زمينه نداريم.وي در ادامه به بعد معناشناسي پرداخت و گفت: در اينجا معناشناسي به معناي استفاده از هنر براي ارتباط برقرار کردن است؛ بر اين اساس مي‌بينيم آيات قرآني، سخنان رهبر، اشعار تبليغاتي جنگ در اين نامه‌ها برجسته است و در گفتمان رايج رزمندگان بازتوليد شده اند.
    مثلا در يکي از اين نامه‌ها مي‌بينيم »رساندن نامه به سرباز جنگ همانند و همرد? آزاد کردن يک بنده و تلاش براي مشارکت در جنگ تقديس مي شود«؛ در نتيجه اين شکل از همذات‌پنداري با صدر اسلام است که بازتوليد مي شود.
    عزت‌اللهي‌نژاد يادآور شد: گفتمان رايج رزمندگان هم نوعي از بازنمايي را نشان مي دهد که فضايي کاملا مذهبي و ايدئولوژيک را برجسته ساخته و همذات‌پنداري با صدراسلام در اين نامه ها هم ديده مي شود؛ استفاده از واژگاني چون حقير، شهيدان اسلام، استفاده از نام امام زمان و نايب بر حقش امام خميني مدام توليد و بازتکرار مي شوند و در گفتمان رزمندگان موجود است؛ يا استفاده از نام حضرت ابراهيم (ع) به عنوان بت‌شکن که در اين گفتمان برجسته است.
    ضمن اين که در تمام اين ادبيات دوگان? حق عليه باطل مکررا تکرار مي‌شود و آنچه بر اين ابيات تاکيد دارد اين است که سپاهيان اسلام بر کفر چيره خواهند شد.
    عزت‌اللهي‌نژاد در انتها تاکيد کرد: اين مطالعات کمک به نشان دادن تصوير واقعي از جنگ و استفاده از مولفه‌ هاي آنها براي زندگي امروز است؛ چنانچه بررسي انسانشناختي اين نامه‌ها گوياي ديگرخواهي و رابطه انسان دوستانه و برادرانه هست و من‌خواهي و خودخواهي را در آنها نمي بينيم.
    وي افزود: اين حوزه زمينه مطالعات وسيعي است که مي توان از آن بهره گرفت و حتي مي توانيم مطالعاتي موازي را با نامه هاي سربازان عراقي انجام دهيم و تشابهات و موارد مشخص را ببينيم.
    انگيزه ام از بازخواني اين بود که بحث ارزش ها و ديگرخواهي در جامعه پررنگ شود؛ امروز بايد برخي ارزش ها احيا و اين ديگرخواهي براي جامعه و فرزندان ما برجسته شود؛ امروز مي شود با بازخواني مکتوبات و مستندات باقي مانده از جنگ تعريف درستي از جامعه براي خودمان و براي جهان ارائه دهيم. کار انسان شناسي در اين حوزه بسيار مورد نياز است.

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی