در حال بار گذاری
امروز: چهارشنبه ۳۰ مرداد ۱۳۹۸

دین و اندیشه > تفريحات سالم و حلال؛ چيستي و چرايي

گروه دين و انديشه:يکي از نيازهاي اساسي و ديرپاي انسان که عمري به درازي عمر بشر دارد، و همواره به گونه‌هاي خاص متناسب با درک و تقاضاي جمعي و امکانات و ظرفيت‌هاي محيطي در چهارچوب فرآيندهايي پاسخ يافته، نياز به تفريح و سرگرمي و پر کردن اوقات فراغت به شيوه‌هاي متنوع و خلاق بوده است.

    گروه دين و انديشه:يکي از نيازهاي اساسي و ديرپاي انسان که عمري به درازي عمر بشر دارد، و همواره به گونه‌هاي خاص متناسب با درک و تقاضاي جمعي و امکانات و ظرفيت‌هاي محيطي در چهارچوب فرآيندهايي پاسخ يافته، نياز به تفريح و سرگرمي و پر کردن اوقات فراغت به شيوه‌هاي متنوع و خلاق بوده است.
    تفريح و سرگرمي، نياز مستمر و هميشگي بوده و در همه جوامع انساني به تناسب شرايط و امکانات محيطي، همواره به شکل‌هاي مختلف جاري و ساري بوده است؛ ولي در عصر حاضر تحت تاثير برخي تحولات بنيادين، اهميت و جايگاه کنوني يافته و به يکي از مطالبات جدي و صنايع پر زرق و برق، تبديل شده است. حجت‌الاسلام و المسلمين حميد رضا ارباب سليماني- مشاور وزير در امور فرهنگي، ديني و مشاور وزير ارشاد در امور روحانيت با ارائه يادداشتي درباره بحث اوقات فراغت افراد جامعه و به ويژه جوانان و نوجوانان و در خصوص بهره و استفاده کافي بردن از اوقات فراغت در ياداشتي که به صورت اختصاصي در اختيار ايسنا قرار داده آورده است:
    يکي از نيازهاي اساسي و ديرپاي انسان که عمري به درازي عمر بشر دارد، و همواره به گونه‌هاي خاص متناسب با درک و تقاضاي جمعي و امکانات و ظرفيت‌هاي محيطي در چهارچوب فرآيندهايي پاسخ يافته، نياز به تفريح و سرگرمي و پر کردن اوقات فراغت به شيوه‌هاي متنوع و خلاق بوده است. شيوه تعامل با اين نياز و ارضاي آن نيز، همچون ديگر پديده‌ها، به مرور زمان و به تبع ديگر تغييرات محيطي، دستخوش دگرگوني شده است. در گذشته، فراغت به صورتي در هم آميخته با کار و تلاش و روندهاي معمول زندگي، بدون نياز به تمهيدات و چاره انديشي‌هاي ويژه، تحقق مي‌يافت و بيشتر در برخي گروه‌هاي سني همچون کودکان و نوجوانان يا برخي گروه‌ها همچون قشرهاي متمکن و مرفه بود؛ ولي امروزه، فراغت به يکي از فرصت‌هاي همگاني نسبتا مستقل از روندهاي عادي کار و تلاش رسمي تبديل شده که به شدت به سياست گذاري و برنامه‌ريزي، تمهيد مقدمات و تخصيص امکانات، نيازمند است. تمدن صنعتي مدرن، با ايجاد تحولات عميق در ساحت‌هاي زندگي بشر سبب گسترش فراغت توده‌ها و پيدايش احساس نياز شديد به پوشش آن به شيوه‌هاي ممکن شده است.
    وجود برخي از جنبه‌هاي روانشناختي، جامعه‌شناختي، فرهنگي، سياسي و اقتصادي، اولا نياز به فراغت را به يکي از نيازهاي کانوني اجتناب ناپذير تبديل کرده و ثانيا، تفريح و سرگرمي را در قالب شکل‌ها و صورت‌هاي نسبتا روشن، به عنوان مناسب‌ترين و مطلوب‌ترين گزينه‌ها براي پوشش اوقات فراغت، در فهرست نيازها و ارزش‌هاي اسلامي و انساني جاي داده است. اين شرايط، از يک سو فرآيند ظهور و شکوفايي رسانه‌هاي جمعي مدرن، به ويژه فضاي مجاز و شبکه‌هاي اجتماعي شکل گرفته در آن را، به عنوان برخي از مظاهر تکنولوژيکي و فرهنگي جهان جديد، سرعت بخشيد. از سوي ديگر، اقدام همه جانبه در جهت تامين اين نياز را، يکي از اساسي‌ترين و محوري‌ترين وظايف سازماني و حرفه‌اي آنها تعيين کرد.
     اين نوشتار در صدد است تا در حد توان  اولا ديدگاه اسلام را در خصوص سرگرمي، با توجه به مرجعيت هنجاري و نقش هدايتي آن در سياست‌هاي کلان سيماي ملي و نحوه برخورد با اين مقوله؛ ثانيا قلمرو معنايي تفريحات سالم و حلال، جايگاه، ضرورت و اهميت عصري آن؛ ثالثا نقش رسانه‌ها و مشخصا فضاي مجازي و شبکه‌هاي اجتماعي را به عنوان پرمصرف‌ترين و فعال‌ترين رسانه جمعي در تامين اين امکان؛ رابعا پيشنهادها و راهکارهاي عملي براي توجه دادن به اين مقوله در سطح کشور را به اختصار بيان کند.
    در روايات نيز به امر تفريح سالم پرداخته شده، و سفارش شده که ساعتي از زندگي را به لذت‌هاي حلال و تفريح‌هاي سالم اختصاص دهيد. اسلام براي هر کاري ملاک معرفي کرده است، اسلام در تفريح، ما را محدود نکرده است، اما چيزي که مهم است بايد خارج از مسير بندگي نباشد و ويژگي‌هاي تفريح اسلامي مذکور در آن رعايت گردد، اينک به برخي از تفريحات مورد توجه اسلام اشاره مي‌کنيم.
    1- کار و تلاش 2- تيراندازي 3- اسب سواري 4- کشتي 5- شنا 6- صله رحم و معاشرت با نزديکان 7- خوشرويي و خوش‌گويي 8- رعايت بهداشت و نظافت فردي9- ياد خدا (دعا، نيايش، تلاوت قرآن) 10-توجه به اعياد مذهبي (جمعه‌ها، فطر، غدير، قربان) و پوشيدن لباس‌هاي روشن و شاد 11- شاد کردن مومنين 12-هديه دادن و هديه گرفتن 13-داشتن دوست صالح 14- سفر و رفتن به مناطق سرسبز15- ديدارهاي دسته جمعي.
    نکته حائز اهميت در اين ميان اين است که در تفريحات، سنين مختلف نقش مهمي را به خود اختصاص مي‌دهد مثلا تفريح کودک با نوجوان و يا زن و مرد بسيار با هم فرق دارد. يک جوان از آنجايي که ابعاد روحي او رشد کرده نياز به احترام، شخصيت، عزت نفس و ... در خود احساس مي‌کند، هر گاه نيازهاي معنوي، جسماني و عقلاني او ارضاء مي‌گردد، احساس شادابي و خرمي بيشتر مي‌کند و هر گاه اينها از طرف ديگران در خطر باشد، او احساس افسردگي، خمودي و غم مي‌کند، اسلام به مسائل تفريح تا آنجا اهميت داده که يک سلسله مسابقات را حتي با شرط بندي اجازه داده، و برخي موارد را با عنوان‌هاي قابل تعظيم مورد تاکيد قرار داده است.
    تفريح و سرگرمي، نياز مستمر و هميشگي بوده و در همه جوامع انساني به تناسب شرايط و امکانات محيطي، همواره به شکل‌هاي مختلف جاري و ساري بوده است؛ ولي در عصر حاضر تحت تاثير برخي تحولات بنيادين، اهميت و جايگاه کنوني يافته و به يکي از مطالبات جدي و صنايع پر زرق و برق، تبديل شده است.
    با الهام از مجموع مباحث طرح شده، ضرورت‌هاي تفريحات سالم و حلال را مي‌توان اينگونه خلاصه کرد:
    - افزايش نقش اوقات فراغت در آموزش و تکامل حيات مادي و معنوي انسان؛- ضرورت برنامه‌ريزي و مديريت گذران اوقات فراغت در مقياس ملي و محلي در جهت رفاه همگاني؛- افزايش نقش گذران اوقات فراغت در نظام توليد، توزيع و مصرف جامعه (صنعت اوقات فراغت)؛- تنوع و همگرايي نسبي شيوه‌هاي گذران اوقات فراغت در مقياس جهاني؛- تغيير مفهوم اوقات فراغت، از باقيمانده زمان، به هر نوع فعاليت دلخواه و مورد علاقه (شغلي و غير شغلي)؛- تعميم گذران اوقات فراغت به تمام اوقات شبانه روز، تمام ايام هفته و فصول سال؛- غلبه اشتغالات فراغتي فرد گرايانه بر اشتغالات فراغتي جمع گرايانه؛- تبديل اوقات فراغت به بخشي از حقوق بشر و نياز همگاني.
    در ايران نيز همچون ديگر کشورهاي در حال توسعه، موضوع اوقات فراغت و نحوه‌ پوشش آن، به ويژه با معيارهاي فرهنگ ديني، يکي از معضلات جدي شده است.
    وجود برخي زمينه‌ها و شرايط فرهنگي – اجتماعي، حساسيت اين موضوع را در کشورمان شدت بخشيده و ضرورت سياست‌ گذاري، برنامه‌ريزي و اقدامات عملي براي بهره گيري بيشتر از اين فرصت‌ها بعضا ناخواسته را، بيش از پيش مبرم و موکد ساخته است. افزايش روزافزون اوقات فراغت در ايران و نياز جدي و همگاني به عرضه‌ خدمات تفريحي، ورزشي، و سرگرمي‌هاي مدرن، نتيجه قهري زمينه‌ها و شرايط ذيل است:
    - کميت قابل توجه تعطيلات اوقات فراغت (ملي، مذهبي، انقلابي، شغلي، موسمي، پايان هفته؛- شهري شدن فزاينده و از دست رفتن بسياري از فعاليت‌ها و اشتغالات سنتي؛- بالا بودن جمعيت جوان کشور که افزون بر زيادت نسبي اوقات فراغت، به اقتضاي موقعيت سني، به تفريح و سرگرمي نيز به طور طبيعي نياز بيشتري دارند؛-بيکاري‌هاي آشکار و پنهان و خستگي‌هاي ناشي از آن، که اشتياق و احساس نياز به تفريح را بيشتر مي‌کند؛- کاهش تحرک و پويايي در عرصه‌هاي کاري، غلبه روحيات کارمندي، ضعف وجدان کاري، بازده نزولي به دليل تراکم نيروي انساني در محيط‌هاي اشتغال، اشتياق غالب به بطالت و تن آسايي، ضعف زيرساخت‌هاي آموزشي و مهارتي موثر در کاريابي خلاق؛- نداشتن درک درست از اوقات فراغت، و يکي پنداشتن آن با تفريح و بيکاري و استراحت؛ و در نتيجه عدم بهره‌گيري مناسب و خلاق از اين فرصت‌ها؛- ضعف برنامه‌ريزي همه جانبه نهادها و سازمان‌هاي مسئول و موازي کاري‌هاي آشکار؛- کمبود امکانات فراغتي قابل استفاده براي عموم و توزيع نامناسب حداقل‌هاي موجود؛- بالا بودن هزينه برخي خدمات تفريحي به دليل ورود بخش خصوصي، و ضعف توان مالي اکثريت؛- عرضه محور بودن خدمات فراغتي موجود، به جاي تقاضا محوري و توجه به نيازهاي متنوع مردم.
    شوراي عالي انقلاب فرهنگي در مصوبه اي سياست‌هاي فرهنگي جمهوري اسلامي در خصوص شيوه گذران اوقات فراغت را با الهام از رهنمودهاي ديني، به اين شرح تدوين و ابلاغ کرده است: به اعتقاد جامعه شناسان، فراغت، تجربه‌اي است که فرد هنگام رهايي از اشتغالات و الزامات کار روزانه، بر اساس تمايلات و ره يافت‌هاي شخصي و مشارکت داوطلبانه، متناسب با نياز و ذوق خود انتخاب مي‌کند، تا جسم، فکر و شخصيت او رشد و پرورش يابد.
     سياست فرهنگي نظام اسلامي نيز در خصوص اوقات فراغت، بر مبناي اين اصول است: 1- زمينه‌سازي جهت گذران مطلوب، مفيد و سازنده اوقات فراغت و هدايت فکري و عملي و بارورسازي اوقات زندگي؛ 2- فراغت، در نظام ارزشي اسلام، جنبه فرهنگي و ديني دارد و از صورت تفريح و سرگرمي صرف خارج است؛ 3- زمان فراغت، زمان رشد و شکوفايي استعدادها، تقويت روحيه، و مشارکت فعال فرهنگي و اجتماعي است؛ 4- اوقات فراغت، زمان خودسازي در عين کسب نشاط پايدار، شادابي، طراوت و کارايي است؛ 5-اوقات فراغت، براي رفع خستگي فکري و رواني در زندگي فردي و جمعي است.
    به گزارش امانت به نقل از ايسنا، لذا ضروري است که جوامع آگاه، با اجراي سياست‌هاي مناسب و سنجيده اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي، ايجاد تسهيلات و خدمات، فراهم کردن فضاها و محيط‌هاي مناسب فرهنگي و ورزشي، اتخاذ روش‌هاي تشويق آميز و ...، از هدر رفتن اوقات فراغت جلوگيري، و به باروري آن کمک کنند و از اين راه بر غناي علمي و فرهنگي جامعه بيفزايند. اين سياست‌ها، قاعدتا مبناي برنامه‌ريزي و اقدامي علمي همه سازمان‌هاي متولي امر تعليم و تربيت عمومي، خواهد بود.

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی