در حال بار گذاری
امروز: دوشنبه ۳۰ ارديبهشت ۱۳۹۸

دین و اندیشه > بلاياي طبيعي منافاتي با رحمانيت خدا ندارد

سارا فرجي گروه دين وانديشه : جهان هستي همواره دستخوش و تغيير است و ذات زندگي با تغيير گره خورده است. بنابراين نمي‌توان توقع داشت که نظام هستي همواره به صورت يکسان بچرخد و هيچ اتفاق خارج از قاعده‌اي رخ ندهد. درنگاه کل نگرانه هر کدام از اين تغييرات و کلاً هر اتفاقي که در دنيا مي‌افتد چيزي جز خير نيست چون از جانب خدا صادر مي‌شود.

     گروه دين وانديشه : جهان هستي همواره دستخوش و تغيير است و ذات زندگي با تغيير گره خورده است. بنابراين نمي‌توان توقع داشت که نظام هستي همواره به صورت يکسان بچرخد و هيچ اتفاق خارج از قاعده‌اي رخ ندهد. درنگاه کل نگرانه هر کدام از اين تغييرات و کلاً هر اتفاقي که در دنيا مي‌افتد چيزي جز خير نيست چون از جانب خدا صادر مي‌شود.

    اگرچه ممکن است ما انسان‌ها بسياري از اين اتفاقات را شر پنداريم ولي در يک نگاه کل نگرانه حتي همين شر هم در نهايت براي ما منتهي به خير مي‌شود. اما ديدگاه ديگري که معمولاً در زمان رخ دادن حوادث و اتفاقات به خصوص بلاياي طبيعي مطرح مي‌شود اين است که تلقي برخي اينگونه است که اين اتفاقات خشم و غضب الهي و به نوعي نتيجه اعمال و گناهان ما انسان هاست در حاليکه اين ديدگاه با رحمانيت و بخشندگي خدا در منافات است. با توجه به سيل اخير و حوادثي که براي بسياري از هموطنان ما پيش آمد برآن شديم تا در خصوص موضوعاتي چون شر و بلا و نقش اراده انسان و خدا درباره چنين اتفاقاتي گفتگوهايي با افراد متخصص و کارشناس حوزه مسائل ديني و قرآن انجام دهيم که ماحصل آن را در ادامه مي‌خوانيد؛
    حجت الاسلام رضا محمدي، کارشناس مسائل ديني گفت: رخ دادن بلاهايي مثل سيل و زلزله مربوط به عوامل طبيعي و عوامل انساني است و اگر خطاهاي انساني نبود ممکن بود اين اتفاقات مهار شود، ولي نکته مهم اينکه نسبت دادن اين بلاها به يک علت کار درستي نيست، علل و عوامل متعددي دست به دست هم مي‌دهند تا اين اتفاقات بيفتد. حال ممکن است علل‌ها انساني باشد يا طبيعي و يا حتي ماورايي. بله گناه کردن در روي دادن اين چنين بلاهايي تأثير دارد، ولي علت تامه رخ دادن آنها نيست.
    وي افزود: اراده خداوند در طول همه حوادث است؛ يعني خدا اراده کرده که مردم با حسن اختيار خودشان کاري کنند که بلا نازل نشود مثلاً خانه‌هايشان را روي گسل يا در حاشيه رودخانه و امثال اين نسازند تا چنين اتفاقاتي برايشان رخ دهد. شروبلا هم از جانب خدا صادر مي‌شود و هم ناشي از اراده انسان است، منتها در طول يکديگر به اين معنا که خدا خواسته اگر مردم خوب عمل کردند اين حوادث رخ ندهد اگر بد عمل کردند رخ دهد. خدا نخواسته که مردم گناه نکنند چون مردم آزاد هستند. اراده خدا در طول اراده انسان هاست. اراده تکويني خدا با اراده تشريعي خدا فرق دارد. خدا تشريعا نمي‌خواهد که هيچ مشکلي براي بنده اش پيش بيايد.
    محمدي ادامه داد: اتفاق افتادن چنين حوادثي هيچ ناسازگاري با عدل و رحمانيت خدا ندارد، در صورتي مي‌توانستيم بگوئيم با عدل خدا ناسازگار است که مردم مقصر نباشند و بلايي سرشان بيايد، اما اگر کساني هم باشند که تقصيري نداشته باشند و اين بلاها سرشان بيايد خداوند به آنها عوض‌هايي مي‌دهد که درد و رنج‌هايشان جبران شود. نگاه ديگري که به چنين بلاهايي مي‌شود اين است که ابتلاء اسباب امتحان است؛ چه براي کساني که سيل زده شدند چه براي کساني که کمک کردند. البته چنين بلاهايي حکمت‌هاي زيادي دارند از جمله امتحان، ترفيع درجه، آبديده شدن و...
    ين کارشناس ديني در پايان اضافه کرد: ماهيت شر عدمي است منتها ما در ادبياتمان به تاريکي، فقر، بيماري و.. مي گوئيم شر و خب آنچه که وجود دارد روشنايي، ثروت و سلامتي است، پس ماهيت شر عدمي است. برخي مي‌گويند علت چنين حوادثي، گناه و فساد و اينهاست که ممکن هم است اينطور باشد ولي علت ناقصه است نه علت تامه و نکته مهمتر اينکه، اصلاً اينطور نيست که خداوند براي بندگانش شر و بدي بخواهد. در آيات و روايات متعدد و زيادي هم ذکر شده که اين بلاها براي مؤمن از باب لطف است و براي غيرمومن نيست چون خداوند مي‌گويد که کاري با غيرمومن نداريم.محمد محمدرضايي، استاد فلسفه دين و پژوهشگر هم ضمن ابراز همدردي با آسيب ديدگان سيل‌هاي اخير گفت: اگر از منظر متفاوتي به اين باران نگاه کنيم متوجه مي شويم که اين باران رحمت و برکتي است که خداوند براي ملت ايران هديه کرد. چنانکه براساس آيه 96 سوره اعراف هم آمده است؛ »وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُري آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَکات مِنَ السَّماءِ وَ الأَرْضِ..« اگر اهل شهرها و روستاها ايمان مي‌آوردند و پروا پيشه مي‌کردند مسلّما (درهاي) برکت هايي از آسمان و زمين را بر روي آنها مي‌گشوديم يا اينکه در سوره نوح آمده است: »فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا و يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْکُمْ مِدْرَارًا« گفتم از پروردگارتان آمرزش بخواهيد که او همواره آمرزنده است. [تا] بر شما از آسمان باران پي در پي فرستد. در سوره هود هم آمده است: »وَ يا قَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّماءَ عَلَيْکُمْ مِدْراراً وَ يَزِدْکُمْ قُوَّةً إِلي قُوَّتِکُمْ وَ لا تَتَوَلَّوْا مُجْرِمِينَ« و اي قوم من، از پروردگارتان آمرزش بخواهيد، سپس، به سوي او بازگرديد، تا ابر و باران را بر شما ريزان فرستد و نيرويي بر نيروي (جاني و مالي) شما بيفزايد و مجرم و گنهکار (از او) روي مگردانيد. بنابراين مي‌بينيد که براساس اين آيات، اين باران‌هاي پي در پي ازجانب رحمت خداوند است.
    وي افزود: البته ممکن است اين باران‌هاي پي در پي سبب مشکلاتي براي مردم شود که از دو جنبه قابل تبيين است؛ يکي اينکه دليل چنين اتفاقاتي قصور و کوتاهي‌هاي خودمان است و با فکر کارهايمان را نکرده ايم. اگر خداوند از نعمت‌هايي که به ما داده است به درستي استفاده نکنيم همان نعمت به ما آسيب مي‌زند. چنانچه در قرآن هم آمده است: »ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا کَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُمْ بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ« به سبب آنچه دستهاي مردم فراهم آورده فساد در خشکي و دريا نمودار شده است تا [سزاي] بعضي از آنچه را که کرده اند به آنان بچشاند باشد که بازگردند. عالمي که ما در آن زندگي مي‌کنيم عالم تزاحم است اگر از نعمت‌هايي که خدا داده به درستي استفاده نکنيم تبديل به نقمت مي‌شود. خدا براي ما باران و رحمت فرستاده ولي چون ما تعقل نکرديم برايمان تبديل به بلا و مصيبت شده است. يکي از هداياي اين بلاها، دستيابي به مقام صبر است.اين استاد دانشگاه ادامه داد: آيات و رواياتي هم داريم مبني براينکه پيامبران بيشتر از بقيه مردم به بلا دچار مي‌شوند يا مثلاً روايت ديگري داريم مبني براينکه خداوند بندگاني را که دوست دارد در دريايي از سختي‌ها قرار مي‌دهد. از جنبه ديگر مي‌توان به اين مسئله اينگونه نگاه کرد که تمام اين حوادث امتحان الهي است. در قرآن مي‌خوانيم:»أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَکُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُوا وَلَيَعْلَمَنَّ الْکَاذِبِينَ آيا مردم پنداشتند که تا گفتند ايمان آورديم رها مي‌شوند و مورد آزمايش قرار نمي‌گيرند و به يقين کساني را که پيش از اينان بودند آزموديم تا خدا آنان را که راست گفته اند معلوم دارد و دروغگويان را [نيز] معلوم دارد.«
    اين نويسنده و مترجم با تأکيد براينکه ما بايد پيش از هرچيز شر را معني کنيم گفت: اشتباهي که اين روزها رخ مي‌دهد اين است که شر را معادل رنج مي‌دانيم، درحالي که اينطور نيست و اين دو باهم يکي نيستند. اگر نگاه ما الهي باشد همه چيز را در راستاي اراده آزمون الهي و خير مي‌بينيم و شري وجود ندارد اين نگاه ما است که چيزي را شر يا خير مي‌داند. در واقعه عاشورا هم مي‌بينيد که وقتي از حضرت زينب (س) مي‌پرسند چه ديدي: مي‌گويد جز زيبايي چيزي نديدم.
    وي در پايان تصريح کرد: اينکه چنين اتفاقاتي نتيجه کار و اعمال انسان است، امر درستي است اما به معناي اين نيست که حتماً افراد گناهي کرده اند و اين اتفاقات افتاده است همين که از روي ناشي گري خانه مان را در مسير رودخانه ساختيم و بعد سيل همه زندگي مان را برده هم نتيجه اعمال خودمان است. عالم سميع و بصير است ممکن است رفتارهاي بد در طبيعت متجلي بشود و به طبيعت اينگونه به ما پاسخ دهد، اما اينکه فکر کنيم اين سيل‌ها نتيجه گناهان ماست درست نيست. حتماً که در دستگاه هستي، رفتار ما نتيجه دارد چون طبيعت احساس دارد و ساکن نيست و پاسخ رفتارهاي بد ما را مي‌دهد. فراموش نکنيم که خداوند آنقدر ارحم الراحمين است که وقتي يک عمر گناه کرديم با يک توبه همه گناهان گذشته ما را مي بخشد، بنابراين اصلاً خداوند اهل انتقام گيري و تلافي گري نيست و نبايد چنين نگاهي به خدا داشته باشيم.حجت الاسلام قاسم ترخان، عضو هيأت علمي پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي از ديگر کارشناسان حوزه در خصوص تفسير اتفاقات اخير از منظر قرآن گفت: زبان قرآن، زبان مردم است و تلاش کرده که جهان بيني و نوع نگاه مردم را به شر عوض کند. براساس آيات قرآن مشخص است که خدا خواسته خطاب به انسان‌ها بگويد: «شما براي اين دنيا خلق نشده ايد و خلقت شما يک خلقت مستمر است که ادامه دارد و به همين خاطر در قضاوت و داوري‌ها هميشه نبايد فکر اين دنيا باشيد.» ممکن است که يک چيزي از حيث اين دنيا شر باشد ولي درنهايت سعادت ما را تأمين کند و تمريني باشد براي اينکه به خدا نزديک شويم. لذا ممکن است ما در اين دنيا برخي از خيرها را شر بدانيم و برخي از خيرها را شر. ملاک داوري‌ها هم حيات اخروي است.
    وي افزود: شرور دونوع هستند؛ بخشي از آن تحت اختيار انسان‌ها نيست و نمي‌توان دنيايي را بنا کرد که در آن هيچ شري نباشد ولي برخي از شرور در اختيار انسان هاست يعني عملکرد انسان‌ها در آن تأثيرگذار است. خداوند نظام علت و معلول را در جهان حاکم کرده و ما نبايد انتظار داشته باشيم که اگر در طبيعت رفتار سو کرديم طبيعت به ما پاسخ ندهد.
    ترخان ادامه داد: هرچيزي در اين دنيا پديد مي‌آيد به خدا منتهي مي‌شود و خداوند علت العلل است ولي به اين معنا نيست که ما در آن دخالت و نقشي نداريم. مثل همين که ما جنگل را خراب کرديم و لايروبي نکرديم که چنين اتفاقاتي پديد آمد. شر را هم مي‌توان امر وجودي تفسير کرد هم امر عدمي. بستگي به نوع نگاه ما دارد. ولي اگر آن را امر عدمي هم بدانيم، عدم مطلق نيست، عدم ملکه است.
    عضو هيأت علمي پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي در پايان اضافه کرد: نگاهي که قرآن به ما مي‌دهد اينگونه است که همه چيز از خداست بدانيم؛ »هُوَ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ وَهُوَ بِکُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ«. ما اگر از طريق برهان لم اينگونه اتفاقات را تحليل کنيم آنگاه هر اتفاقي حتي اين بلايا و اتفاقات را منتسب به خدا مي‌دانيم. بايد نگاه ما به اينگونه بلايا نگاه کل نگر باشد خيلي ازاتفاقات از نگاه جزنگر، شر است ولي در نگاه کل نگر، خير است چون ما با علم محدود خودمان داوري مي‌کنيم، لذا رخ دادن چنين بلايايي هيچ منافاتي با عدل و رحمانيت خدا ندارد. وقتي خدا را رحيم و حکيم بدانيم نگاهمان اينگونه مي‌شود که هيچ عملي از خدا سر نمي‌زند مگر اينکه خير باشد ولو اينکه ما نفهميم چرا خير است. براساس نگاه قرآن هرچيزي که از جانب خدا صادر مي‌شود خير است ممکن است ما براساس نگاه خودمان چيزي را شر و چيز ديگري را خير تلقي کنيم و توصيه قرآن به ما اين است که نوع نگاهمان را عوض کنيم و نگاه کل نگرانه داشته باشيم و همه امور را خير پنداريم و بدانيم منشأ همه اتفاقات رحمانيت خداست. براساس سنت‌ها و قانون‌هاي الهي يکسري عوامل که ما فکرش را نمي‌کنيم در رخ دادن اتفاقات اين چنيني نقش داشته باشد. به گزارش امانت به نقل از مهر،ولي راجع به اين موضوع بايد بحث تخصصي و مفصلي انجام داد که در اين مجال نمي گنجد.

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی