در حال بار گذاری
امروز: دوشنبه ۲۵ آذر ۱۳۹۸

اقتصادی > واگذاري سهام دولتي؛ راه درست خصوصي‌سازي چيست؟

گروه تحليل: مهدي پازوکي کارشناس مسائل اقتصادي با اشاره به اينکه براي خصوصي سازي واقعي در ايران ابتدا بايد شرايط کسب و کار را فراهم کرد، گفت: «در اين زمينه بايد به سه نکته توجه کرد، اولا بايد شفافيت در نظام اقتصادي حکمفرما باشد، دوما فضاي رقابتي مي‌بايست بين بنگاه‌هاي اقتصادي در جريان باشد و دست آخر نيز از وجود هرگونه رانت و انحصار در هر زمينه‌اي بايد جلوگيري شود.»

    گروه تحليل: مهدي پازوکي کارشناس مسائل اقتصادي با اشاره به اينکه براي خصوصي سازي واقعي در ايران ابتدا بايد شرايط کسب و کار را فراهم کرد، گفت: »در اين زمينه بايد به سه نکته توجه کرد، اولا بايد شفافيت در نظام اقتصادي حکمفرما باشد، دوما فضاي رقابتي مي‌بايست بين بنگاه‌هاي اقتصادي در جريان باشد و دست آخر نيز از وجود هرگونه رانت و انحصار در هر زمينه‌اي بايد جلوگيري شود.«
     داستان خصوصي سازي در ايران بسيار پيچيده و چند بعدي است و به اعتقاد بسياري از کارشناسان اين امر در دو دهه اخير با موفقيت همراه نبوده است، از سويي پديد آمدن شرکت‌هاي به اصطلاح خصولتي که نه دولتي کامل هستند و نه خصوصي تمام، مشکلات بسياري را به بار آورده است، که نياز به بررسي‌هاي بسيار جدي دارد.
    خصوصي سازي طي اين ساليان با مشکلات بسيار زيادي روبرو بوده که حتي چندين مورد آن به بحران تبديل شده، مثال‌هايي نظير واگذاري‌هاي هپکو اراک، آلومينيوم المهدي، شرکت نيشکر هفت تپه و ... تنها در اين رابطه مشت نمونه خروار است.
    حال با توجه به مشکلاتي که در اين زمينه وجود دارد، دولت در جديدترين اقدام خود قصد دارد سهام باقيمانده خود در شرکت‌هاي پالايشگاه نفت لاوان، شيراز، اصفهان، تهران، بندرعباس، تبريز، بانک‌هاي تجارت، ملت و صادرات ايران و دو شرکت بيمه‌اي شامل بيمه البرز و بيمه اتکايي امين را واگذار کند.
    همچنين دولت سهام خود در هلدينگ صنايع پتروشيمي خليج فارس، شرکت‌هاي ملي صنايع مس ايران و فولاد مبارکه اصفهان، ايران خودرو، سايپا، کشت و صنعت و دامپروري پارس و سرمايه گذاري ملي ايران را نيز در فهرست واگذاري قرار داده است.
    با توجه به شرکت‌ها و بنگاه‌هايي که در اين فهرست وجود دارند، لزوم خصوصي سازي اصولي و مناسب در اين رابطه بشدت احساس مي‌شود، در اين راستا باقيمانده سهام دولت در شرکت‌هاي بزرگ بورسي ذکر شده به صورت بلوکي و يکجا واگذار خواهد شد.
    حال بايد ديد با توجه به شرايطي که وجود دارد، سرانجام واگذاري‌هاي پيش رو به چه سمت و سويي خواهد رفت، آيا قصه تکراري عدم موفقيت خصوصي سازي دوباره تکرار مي‌شود يا اينکه دولت با درس گرفتن از تجربيات گذشته، اين بار در جاده موفقيت گام خواهد برداشت.
    در همين رابطه مهدي پازوکي کارشناس مسائل اقتصادي و استاد دانشگاه با اشاره به اينکه به طور عمده دو تجربه در رابطه با خصوصي سازي در دنيا وجود دارد، اظهار داشت: »اولين تجربه ناموفق و مربوط به خصوصي سازي در شوروي است که هيچ گونه موفقيتي در آن نبود، اما دومين تجربه که بسيار موفق بود، مربوط به زمان فروپاشي ديوار برلين است.«
    *دو تجريه متفاوت دنيا در خصوصي سازي بنگاه‌ها
     وي افزود: »بعد از اتحاد آلمان شرقي و غربي، دولت به صورت نمادين کارخانه‌ها را به قيمت يک فرانک به بخش خصوصي واگذار کرد، بدون اينکه به فعاليت آن کارخانه خللي وارد شود، همچنين اقدامات مارگارت تاچر طي دهه 80 ميلادي در بريتانيا در زمينه خصوصي سازي نيز نمونه‌اي موفق به حساب مي‌آيد.«
    به گفته وي، »درکشورمان اگر هم کارخانه‌ها و بنگاه‌ها نيز به صورت نمادين و به قيمت يک ريال به بخش خصوصي واگذار شود، بايد در اين زمينه نظارت شود که کارگر‌ها بعد از مدتي اخراج نشوند و يا اينکه زمينه فعاليت توليدي آن واحد تغيير نکند و انحرافي در رابطه با توليد صورت نگيرد.«
    پازوکي با اشاره به اينکه براي خصوصي سازي واقعي در ايران ابتدا بايد شرايط کسب و کار را فراهم کرد، گفت: »در اين زمينه بايد به سه نکته توجه کرد، اولا بايد شفافيت در نظام اقتصادي حکمفرما باشد، دوما فضاي رقابتي مي‌بايست بين بنگاه‌هاي اقتصادي در جريان باشد و دست آخر نيز از وجود هرگونه رانت و انحصار در هر زمينه‌اي بايد جلوگيري شود.«
    *نقش مخرب خصولتي‌ها
    اين اقتصاددان با تاکيد بر اينکه بنگاه‌ها و نهاد‌هاي خصولتي مانع از توسعه توليد ملي در کشور هستند، اضافه کرد: »اين گونه از نهاد‌ها نمي‌گذارند بخش خصوصي سالم و واقعي شرکت‌هاي دولتي را به دست بگيرند و به فعاليت اقتصادي مولد بپردازند.«
    وي ادامه داد: »دليل اين امر ريشه در رانتي دارد که خصولتي‌ها از آن برخوردار هستند و اجازه نمي‌دهند توليد به صورت واقعي در کشورمان به جريان بيفتد.«
    اين کارشناس مسائل اقتصادي با اشاره به اينکه نهاد‌هاي حاکميتي که فعاليت اقتصادي دارند يا مجموعه‌هايي نظير شستا و صندوق‌هاي بازنشستگي، مانع فعاليت بخش خصوصي هستند، گفت: »اين مجموعه‌ها به دليل رانتي که دارند حضور پر رنگي در صحنه اقتصادي کشور دارند و با توجه به اين موضوع بخش خصوصي نمي‌تواند فعاليت چنداني انجام دهد و يا در امر خصوصي سازي شرکت کند و مالکيت و مديريت بنگاه‌ها را درست بگيرد.«
    پازوکي با تاکيد بر اينکه بين سال‌هاي 1342 تا 1348 که دست بخش خصوصي در ايران باز بود، آن‌ها توانستند توليد در ايران را متحول کنند، افزود: »اما اموال و کارخانه‌هاي آنان بعد از انقلاب مصادره شد، در صورتيکه نبايد چنين امري روي مي‌داد.«
    اين استاد دانشگاه خاطر نشان ساخت: »اگر قواي سه‌گانه کشور مي‌خواهند خصوصي سازي واقعي انجام شود، بايد به اين امر اهتمام جدي بورزند، در اين راستا فضا بايد براي فعاليت بخش خصوصي فراهم شود و بسترسازي مناسبي به منظور فعاليت اقتصادي مولد نيز شکل گيرد.«
    * دولت بايد دست از اعمال مديريت بردارد
     همچنين بهرام وهابي استاد دانشگاه و پژوهشگر اقتصادي با تاکيد بر اينکه در بحث خصوصي‌سازي بايد بين مفهوم مالکيت و مديريت تفاوت قائل شد، گفت: »در تجربه‌هاي خصوصي سازي گذشته به دليل اينکه دولت مالکيت را واگذار کرد، اما همچنان مديريت را در اختيار دارد، آن واگذاري‌ها موفقيت آميز نبود و به نوعي شکست خورده است.«
    وي افزود: »به عنوان مثال، عمده سهام ايران خودرو در بورس مورد معامله قرار مي‌گيرد، اما دولت به واسطه سهم حدود 15 درصدي خود در اين شرکت خودروساز از طريق سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران »ايدرو« بر اين خودروساز و همچنين سايپا اعمال مديريت مي‌کند.«
    اين پژوهشگر اقتصادي با تاکيد بر اينکه دولت به هيچ عنوان بنگاه‌دار خوبي نيست، گفت: »عليرغم اينکه سهام بسياري از شرکت‌هاي دولتي طي ساليان گذشته واگذار شده، اما همچنان دولت در مديريت آن‌ها دخالت مي‌کند.«
    وهابي خاطر نشان ساخت: »اگر دولت از مديريت بنگاه‌ها و شرکت‌هاي بزرگ دست بردارد، آن زمان بخش خصوصي حقيقي مي‌تواند عنان کار را در دست بگيرد و وضعيت اين بنگاه‌هاي اقتصادي و توليدي را سروساماني بدهد.«
    به گزارش امانت به نقل از فرارو، به گفته وي، »حتي اگر در شرکتي، دولت يک سهم داشته باشد، در مجمع عمومي آن بنگاه حضور پيدا کرده و مي‌خواهد مدير تعيين کند، در چنين وضعيتي قطعا نمي‌توان نتيجه مطلوب گرفت، بنابراين دولت بايد به طور کامل از بنگاه داري خارج شود و تنها به وظايف حاکميتي خود بپردازد.«

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی