در حال بار گذاری
امروز: شنبه ۳ فروردين ۱۳۹۸

اجتماعی > ميهن پرستان غيور

گروه جامعه:در پي رسميت يافتن مذهب تشيع در ايران، در مسجد جامع تبريز در سال 907 هجري قمري توسط شاه اسماعيل صفوي و تشکيل دولت ملي در ايران، علما و فقها نقش و جايگاه مهمي در حفظ و حراست از هويت ايراني ايفا کردند.

    گروه جامعه:در پي رسميت يافتن مذهب تشيع در ايران، در مسجد جامع تبريز در سال 907 هجري قمري توسط شاه اسماعيل صفوي و تشکيل دولت ملي در ايران، علما و فقها نقش و جايگاه مهمي در حفظ و حراست از هويت ايراني ايفا کردند. همچنان که آغاز رسميت تشيع از تبريز و آذربايجان بود، علما و فقهاي اين خطه قهرمان پرور و ديندار، به‌طور ويژه در اين عرصه فعال بودند.
    همجواري با عثماني که داعيه خلافت و تسلط بر جهان اسلام را داشت و براي ازميان بردن ايران بارها به آذربايجان لشکر کشيده بود، بر اهميت نقش علماي آذربايجان مي¬ افزود، زيرا علما حافظ و نگهبان هويت ملي(تشيع و ايرانيت) بودند و علما و فقهاي برجسته خاندان هايي کهنسال از علما، نسل اندر نسل اين وظيفه را بر دوش داشتند.
    در تحولات بعد از شهريور 1320 و اشغال آذربايجان توسط قواي ارتش سرخ شوروي و غائله آذربايجان، علما نقش سرنوشت‌سازي در جلوگيري از تجزيه ايران ايفا کردند.
    تقابل علماي شيعه و مرام کمونيستي
    با بروز انقلاب بلشويکي در روسيه تزاري و انتشار آوازه مرام اشتراکي، موجب شد علماي منطقه قفقاز و همچنين علماي آذربايجان وادار به عکس‌العمل شوند. بلشويک‌ها در حرکت خود به سمت جنوب و غرب آذربايجان با فرمان جهاد ميرزا علي اکبر مجتهد اردبيلي در مغان متوقف شدند.
     با صدور فرمان جهاد وي عشاير غيور شاهسون مانع از عبور بلشويک‌ها به سرحدات ايران شدند.
     نقش مجتهد اردبيلي در ناکام گذاشتن بلشويک‌ها به حدي بود که با انتشار خبر درگذشت وي، دولت سوسياليستي آذربايجان شوروي دستور داده بود جشن و پايکوبي برگزار شود.(گفت‌و‌گوي نگارنده با مرحوم حجت‌الاسلام ابوذر بيدار)
     بعد از تشکيل حزب توده آيت‌الله سيد يونس اردبيلي با صدور فتوايي مردم منطقه و عشاير شاهسون را از پيوستن به حزب توده برحذر داشت. در خود قفقاز هم تعداد زيادي از علما به علت مخالفت با مرام کمونيستي به قتل رسيدند.
    تقابل علما و فرقه دموکرات
    با شروع جنگ جهاني دوم، در دوم شهريور سال 1320 ايران به اشغال متفقين درآمد. در مناطق شمالي ايران ارتش سرخ حضور داشت و در مناطق جنوبي ارتش امريکا. ناگفته نماند ايران در دوره جنگ جهاني اول هم به اشغال بيگانگان درآمده و عملاً بين روسيه تزاري و انگليس تقسيم شده بود.
    ‌اين بار دومي بود که توسط قدرت‌هاي خارجي بدين شکل به اشغال در مي‌آمد. با اشغال ايران تعداد زيادي از مأموران امنيتي و متخصص ارتش سرخ به آذربايجان گسيل شدند، اين مأموران بسرعت مشغول شناسايي موقعيت‌هاي استراتژيک جغرافيايي، وضعيت اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي گرديدند.
     در ادامه اين روند با صدور فرمان ژوزف استالين، ساماندهي حرکت‌هاي تجزيه طلبانه شدت گرفت، وجهه اصلي و عمده اين فعاليت‌هاي گسترده فرهنگي با هدف غير ايراني معرفي کردن مردم آذربايجان و ملت واحد نشان دادن آذري‌هاي ايران با مردم جمهوري سوسياليستي آذربايجان بود که بايد يکي شوند.
    اعضاي حزب توده و عده‌اي از مهاجران (ايرانياني که در دوره رضا شاه از شوروي اخراج شده بودند، شوروي در بين اين مهاجران تعداد زيادي جاسوس همانند غلام يحيي دانشيان به ايران اعزام کرده بود) مرکز فرهنگي دوستي ايران و شوروي داير کرده، نمايش فيلم‌هاي تبليغي، برپايي کنسرت‌هاي موسيقي، برپايي نمايشگاه‌هاي فرهنگي، راه‌اندازي روزنامه به زبان آذري و توزيع اجباري در ادارات و چاپ و توزيع کتاب از جمله فعاليت‌هاي فرهنگي صورت گرفته بود.
    تبليغاتي گسترده با تمسک به رفتار مأموران ژاندارمري با روستاييان درحمايت از خوانين به راه افتاد که هدف اين تبليغات، جذب روستاييان تحت فشار خوانين بود. انقلاب بلشويکي هم در روسيه اين گونه آغاز شده و تسري پيدا کرده بود. (جميل حسنلي)
    سياست‌هاي غربگرايانه دوره رضا شاه که در سراسر ايران موجب نارضايتي مردم شده بود، محور ديگر توجه و پوشش خبري دستگاه تبليغاتي ارتش سرخ بود تا بدين طريق طبقات شهري را به سوي خود جلب کند.
    با ناکامي حزب توده ايران در تأمين منافع اتحاد جماهير شوروي، تشکيل فرقه دموکرات براي اقدام عملي و فشار بر دولت ايران براي اخذ امتياز نفت شمال ايران سرعت گرفت و به دستور سفارت شوروي حزب توده آذربايجان به تابعيت فرقه نوظهور دموکرات درآمد.
     از شهريور 1324 فعل و انفعالات ارتش سرخ و عوامل وابسته آن گسترش يافت.
     ضمن اينکه با مداخلات سياسي و اعمال نفوذ موجبات تزلزل سياسي حاکميت مأموران دولتي شده بود.
     در همين حال به هدايت مأموران امنيتي شوروي تلگراف‌هايي توسط مهاجران به مسکو و درخواست الحاق آذربايجان به اتحاد جماهير شوروي ارسال مي‌شد.
     با تشديد اين وضعيت آيت‌الله سيد محمد باقر قاضي طباطبايي (پدر شهيد آيت‌الله سيد محمد علي قاضي طباطبايي) که از شخصيت‌هاي صاحب نفوذ با خانداني کهنسال در تبريز بود به نمايندگي از علما و مردم آذربايجان تلگرافي به مجلس شوراي ملي در محکوم کردن اظهارات تجزيه طلبانه ارسال کرد.
    در همين رابطه وقتي سران فرقه دموکرات براي همراه کردن علما با اقدامات خود به آيت‌الله ميرزا محمد ثقه الاسلام تبريزي (برادر شهيد نيکنام ميرزا علي ثقه الاسلام) مراجعه کردند و با ياد‌آوري اقدامات ژاندارم_ها خواستار همراهي وي با تجزيه آذربايجان شدند.
     ميرزا محمد ثقه الاسلام در جواب گفته بود رفتار چند ژاندارم باعث نمي‌شود ايرانيت خود را کنار بگذاريم.
    با حمايت کامل ارتش سرخ و تجهيز فرقه دموکرات به سلاح‌هاي پيشرفته از اواخر آبان ماه، حرکت‌هاي مسلحانه و کشتار مخالفان فرقه در روستاها و شهرهاي مختلف آذربايجان به راه افتاد و با تسليم شدن پادگان تبريز توسط درخشاني، فرقه دموکرات در 21 آذر ماه 1324 بر آذربايجان سلطه نظامي يافت.
    ارتش سرخ جلوي قواي اعزامي به آذربايجان را گرفت و عملاً کمانداني‌هاي اين کشور مأمور جلوگيري از اقدام ژاندارمري و ارتش ايران عليه فرقه بودند.در دوره تسلط فرقه دموکرات بر آذربايجان، آيت‌الله ميرزا فتاح شهيدي از شاگردان برجسته آيت‌الله العظمي سيد ابوالحسن اصفهاني به نمايندگي از ايشان مرجعيت مردم آذربايجان را برعهده داشت.
    وي براي آگاهي از فعاليت‌هاي فرقه، يکي از شاگردان خود را مأمور نفوذ در تشکيلات فرقه نمود تا از اين طريق وي از تصميمات فرقه مطلع شده، اقدامات پيشگيرانه را انجام دهد.
    مهم‌ترين اقدام آيت‌الله شهيدي که پايه‌هاي قدرت و مشروعيت فرقه را متزلزل ساخت، برپايي مجالس متعدد سوگواري به مناسبت ارتحال استاد خود سيد ابوالحسن اصفهاني در تبريز و شهرهاي مختلف آذربايجان بود.
     مجالس بزرگداشتي که به مديريت وي برپا شد در حقيقت مبارزه منفي با مشروعيت فرقه دموکرات بود، به اتکاي قدرت و حمايت نظامي ارتش سرخ مخالفان خود را قتل عام کرده و بر آذربايجان تسلط يافته بود.
     تداوم مجالس متعدد ترحيم تا چهلم آن مرجع فقيد در آذربايجان ادامه يافت.در ساير شهرستان‌هاي آذربايجان، مردم و علما، مبارزات گسترده و همه جانبه‌اي با فرقه دموکرات داشته‌اند.
     در ميانه نهضت ميهن دوستان با همراهي علما به راه افتاده بود. در سراب حجت الاسلام صدري مهرباني مخالف سر سخت فرقه دموکرات بود. در اردبيل و مغان آيت‌الله صدوقي و آيت‌الله نجفي و سيد بلخاص از مخالفان فرقه محسوب مي‌شدند. در ارسباران نهضت ميهن پرستان ارسباران به همراهي يکي از روحانيون منطقه به راه افتاده بود که رؤساي اين نهضت بعد از نبردي شديد دستگير و اعدام شدند. در مراغه ميرزا حبيب مجتهد، فتوايي عليه فرقه دموکرات صادر کرده بود. در بناب آيت‌الله ميرزا باقري بنابي از مخالفان فرقه بود.
    در مرند تعدادي از رجال شهر از جمله حجت‌الاسلام رفيعيان تلگرافي در مخالفت با تجزيه آذربايجان به مسکو ارسال کرده بودند، همه امضا‌کنندگان و حتي تلگرافچي که متصدي ارسال تلگراف بود به دستور استالين به قتل رسيدند حتي خانواده يکي از ايشان هم قتل عام شد.
    براي ايجاد رعب و وحشت کساني که براي دفن مقتولين فرقه اقدام کرده بودند هم به قتل رسيدند!
    فرجام سخن
    در ظهور فرقه دموکرات عوامل مختلفي نقش آفرين بوده‌اند.
     نقش عامل خارجي در سوءاستفاده از شرايط نامناسب اجتماعي براي تأمين منافع خود بسيار مهم است. سياست‌هاي غربگرايانه حکومت پهلوي در آماده کردن بستر نارضايتي هم عامل مهمي بود.
    با اين حال مردم و علماي آذربايجان به‌عنوان حافظ و نگهبانان هويت ملي(تشيع و ايرانيت) مخالف فرقه دموکرات بودند. ضمن اينکه به جهت سياست‌هاي ضد مذهبي از حکومت پهلوي هم ناراضي بودند.
    با اين حال مخالفت ايشان با فرقه به تباين عقيدتي با مرام کمونيستي بازمي‌گشت. در شهرهاي مختلف آذربايجان علما با عدم همراهي خود، مشروعيت فرقه را نزد مردمي که گوش به فرمان نهاد ديني بودند به زير سؤال برده بود.
    به گزارش امانت به نقل از تابناک،در اين ميان نقش محوري را مرجع وقت آذربايجان آيت‌الله العظمي شهيدي ايفا کرد.
     وقتي استالين پشت فرقه را در پي تفاهم احمد قوام به طمع نفت خالي خالي کرد، طومار فرقه دموکرات قبل از آنکه پاي ارتش ايران به آذربايجان برسد با قيام مردم قهرمان آذربايجان در هم پيچيد.

نظر خود را بنویسید ...

نظر سنجی